Wat die duivelse berg met je doet

Berlijn barst van de symbolen. Onder elke stoeptegel, om elke hoek, achter elke voordeur, voorbij elk binnenhofje lijkt wel een geschiedenis schuil te gaan waar je een boek over kunt schrijven.

In Berlijn moet je oppassen niet verstrikt te raken in de schier eindeloze hoeveelheid aan verhalen die soms wel een driedubbele bodem lijken te bezitten. De littekens uit de Pruisische, nationaalsocialistische en communistische tijden vormen diepe groeven in het doorleefde gelaat van de Duitse hoofdstad.

De verschillende kanten het verhaal, de diverse waarheden en leugens. Tijdens de speurtocht naar het vaak duistere, soms schitterende verleden kan je maar zo gaan duizelen.

Puinhoop

Om niet te verdwalen in die betonnen wildernis vol gedenkwaardige hersenspinsels, is het soms noodzakelijk de stad te verlaten. Een uitvlucht om even adem te halen. Wat is er dan mooier om met de sneltram de bebouwde kom te verlaten, op naar het Grunewald bijvoorbeeld. Eenmaal opgeslokt door de lommerrijke bossen lijkt de stad en zijn boze geschiedenis ver weg.

Als de laatste villa’s aan de stadsrand zijn achtergelaten, doemt achter de bomen plots een steile heuvel op. De Duivelsberg (Teufelsberg). Binnen of buiten Berlijn, de geschiedenis blijft je achtervolgen.

Aan de hoekige lijnen en het steile paadje omhoog zie je direct, dit is geen gewone berg. In werkelijkheid ligt onder het zand en gras het puin dat na de Tweede Wereldoorlog de stad uit werd gesleept. Deze ‘puinhoop’ torent 80 meter uit boven het vlakke land van Brandenburg.

Kapotgeslagen waanbeelden

Onder die massa ligt de militair-technische school van de nazi’s bedolven, een ontwerp van Hitlers sterarchitect Albert Speer. Het paste binnen zijn megalomane ontwerp ‘Welthauptstadt Germania‘, waarin Berlijn met enkel nog oogverblindende megagebouwen in één klap tot de hoofdstad van Europa zou worden. Het lukte de geallieerden na de oorlog niet om de massieve school op te blazen, waarna ze besloten het toe te dekken met de brokstukken van de Führers verloren oorlog.

Maar liefst 22 jaar lang reden dagelijks tot 800 vrachtwagens af en aan om de steenresten de stad uit te rijden. Hier ligt 26 miljoen kubieke meter kapotgeslagen waanbeelden en alles wat die krankzinnigheid in zijn val meesleurde. Goed voor 15.000 gebouwen, ongeveer een derde van Berlijns bebouwing. Er waren dus nog veel meer puinbergen nodig om alle brokstukken van Berlijn aan de kant te vegen.

Luistervinken

De Amerikaanse geheime dienst was maar wat blij met het nieuwe hoogste punt naast de Duitse hoofdstad. Met speciale afluisterapparatuur kon de NSA tot ver in het gebied van het Warschaupact luistervinken. De ronde bollen van gespannen tentdoek staan er nog. Inmiddels gescheurd en voorzien van een verse laag graffiti. Tegenwoordig spieden de Amerikanen meer in het geniep.

Het enige wat de luisterbollen nu nog horen zijn vliegerende kinderen, de hond die achter een stok aan draaft en een oudere man die zijn elektrisch bestuurbare vliegtuigje achtjes laat draaien.

Zand erover

De meeste dagjesmensen komen hier niet om te luisteren, maar om te kijken in de verte. Onder aan de heuvel heeft zich de nieuwe hoofdstad van het herenigde Duitsland gevlijd. De horizon is bezaait met bouwkranen. Vanaf de puinhopen van de menselijke waanzin is te zien hoe de gaten worden gevuld, hoe er weer wordt gebouwd aan de toekomst.

Een simpel ‘zand erover’ gaat niet in Duitsland. Maar wie deze duivelse berg beklimt en durft te kijken, krijgt gratis vergezichten.

 

Deze column verscheen eerder in het RD.