Koning Willem-Alexander toog begin juni naar Zuid-Duitsland met in zijn kielzog een lange stoet aan bedrijven. In het zuiden lagen immers de kansen. Nog diezelfde maand maakte het ministerie van Buitenlandse Zaken bekend dat het Consulaat-Generaal in München moet sluiten. ‘Alle goodwill gekweekt door de Koning is te niet gedaan.’

Met de brief van het ministerie van Buitenlandse Zaken zijn in één klap alle positieve effecten van het bezoek van de Koning en Koningin werden weggevaagd, stelt Erik Jan Hengstmengel, bedrijfsleider van Tomorrow Focus Technologies in München. Als bestuurslid van het Deutsch-Niederländischen Geschäftsforum besloot hij meteen een petitie tegen de sluiting rond te sturen. “We hebben nu 500 handtekeningen verzameld. Dat lijkt weinig, maar het zijn veelal handtekeningen van grote bedrijven die absoluut tegen de sluiting zijn.”

Kansen pakken

Het bezoek van het koninklijke paar begin juni stond in het teken van kansen pakken voor het Nederlandse bedrijfsleven in Duitsland. Bedrijven en organisaties uit zeer diverse sectoren zoals The Greenery, Netherlands Aerospace Group, architectenbureaus, AutomotiveNL,TNO en Stedin Netbeheer bezochten Hessen en Baden Würtemberg. Bedrijven en overheden uit beide landen reageerden zeer positief op het treffen. De Duitse media schreef er uitgebreid over.


Het bezoek van de Koning en Koningin werd als zeer succesvol ervaren.

Als een bom

Het enthousiasme van het koninklijk bezoek echode nog na tot een kleine maand later de bewuste brief insloeg als een bom. Een volslagen verrassing voor alle Nederlandse diplomaten in Duitsland, zo is uit kringen rond de dienst vernomen. Niemand wist er van, zelfs niet de Nederlandse ambassadeur in Berlijn. Alleen een paar hoge functionarissen binnen de regering moet er toen al van hebben geweten.

Fundamentele fout

Ook werkgeversvereniging VNO-NCW is zeer ontstemd over het voorgenomen besluit van het ministerie. Voorzitter Bernard Wientjes noemde het tegenover Nieuwsuur een ‘fundamentele fout’. “Wij willen dat dit besluit wordt teruggedraaid, ons land moet het juist hebben van de export. In plaats van minder is juist meer economische diplomatie nodig.”


VNO-NCW-voorzitter Bernhard Wientjes bij Nieuwsuur na een reportage over de Zuid-Duitse economie.

Bloedend hart

Het ministerie van Buitenlandse Zaken snapt dat er kritiek is, vertelt woordvoerder Thijs van Son. “Het sluiten van enkele consulaten doen we met een bloedend hart. Het ministerie moet nu eenmaal fors bezuinigen. In 2018 moeten we een kwart van ons apparaat ingekrompen hebben”

Tegelijk zegt Van Son dat er nog geen besluit over een concreet plan van aanpak genomen is. “We waarderen de activiteiten van het Consulaat-Generaal, die activiteiten moeten ook overeind blijven. De vraag is in welke vorm dat gaat gebeuren. Het is nog niet gezegd dat München nu echt dicht gaat. Er worden nog verschillende opties bekeken.” De woordvoerder noemt mogelijkheden als de verhuizing van diverse diensten naar de ambassade in Berlijn, of de transformatie van een consulaat naar een NBSO. “Hier volgt nog een Kamerdebat over begin oktober, daar hangt veel van af of en hoe deze visie nog gewijzigd wordt.”

De boodschap van de Koning en Koningin een kleine maand eerder was om te vertellen hoe belangrijk de regio voor Nederland is. Dan lijkt het sluiten van een consulaat-generaal een volkomen ander signaal te zijn. Volgens Van Son begrijpen de Duitsers wel dat er maatregelen genomen moeten worden nu de crisis in overheidsbudgetten hakt. “Zij zien en accepteren dat elk land op zijn eigen wijze de begroting sluitend probeert te houden.”

Lokale kennis

Maar vanuit het Duitse zakenleven wordt bezorgd gekeken naar de sluiting, vertelt Friedhelm Forge van de Industrie & Handelskammer voor München en Oberbayern. “We werken heel nauw en grondig samen met het Consulaat-Generaal. Zij zijn voor veel bedrijven hier het eerste aanspreekpunt als men handel wil drijven met Nederland. Zeker voor het midden- en kleinbedrijf die zelf geen mensen in dienst kunnen hebben op dit gebied, is dit de poort naar zaken doen in Nederland.”
Bestuurslid Hengstmengel van het Deutsch-Niederländischen Geschäftsforum beaamt dat. “Hier in Zuid-Duitsland kan je pas zaken doen als je goede intensieve en persoonlijke contacten opbouwt. Dat is een langdurig proces. Nu wordt die inspanning eigenlijk weggegooid.”

Kop stoten

In theorie zouden de Zuid-Duitse bedrijven die om bedrijfsinformatie over Nederland verlegen zitten dit ook in Berlijn bij de ambassade kunnen opvragen. Maar dan ontstaat er toch een aantal problemen vertelt Forge. “De contacten en de kennis over de bijzonderheden van de regio gaat dan echt verloren. Zo heeft Zuid-Duitsland bijvoorbeeld zijn eigen cultuur van zaken doen. Men is hier zeer zelfbewust. Als je dat niet kent kan je zeker je kop stoten in het zaken doen.”

Rotterdamse haven

Ook Nederlandse bedrijven zien de sluiting van het Consulaat-Generaal niet zitten. Zo betreurt het Rotterdamse containeroverslagbedrijf ECT de voorgenomen sluiting. “Zuid-Duitsland is voor ons en de hele Rotterdamse haven een targetgebied omdat juist daar de groei voor de hele haven zit”, stelt woordvoerder Rob Bagchus. “De aanwezigheid van het Consulaat-Generaal is erg belangrijk. Wij maken daar nu zeker gebruik van, omdat zij de lokale markt goed kennen. Dat is zeer waardevol.”

Goede begeleiding

Uiteindelijk moet de Nederlandse overheid zich goed afvragen wat het kost en wat het opbrengt, stelt Friedhelm Forge. “Vroeger werd hier vooral naar landen uit de regio gekeken zoals Oostenrijk en Italië. De laatste tien jaar zag je juist dat ook landen als Nederland in beeld kwamen. Maar in de handel met noordelijke markten is wel een goede begeleiding nodig zoals dat vanuit het Consulaat-Generaal kwam.”

Statuur

De Zuid-Duitse zakencultuur betekent dat veel introducties tussen bedrijven via de deelstaatregering van bijvoorbeeld Beieren lopen. Deze regering heeft een zeer intensief contact met de directeuren van grote bedrijven die belangrijk zijn in de regio. Alleen een consul-generaal kan een minister uitnodigen en op die manier bedrijven samenbrengen. Duitsers – en zeker Zuid-Duitsers – zijn in erg statusgevoelig. Deze verandering gaat een rol spelen wanneer de Nederlandse regering zou kiezen om het consulaat te veranderen in een NBSO. Daar wijst Rob Bagchus van ECT ook op. “Het is heel belangrijk dat daar iemand van enige statuur namens de Nederlandse regering zit. Het gaat er ook om dat we als Nederland gekend worden. Dat wordt straks veel lastiger.”

Veelvoud aan kosten

Petitie-indiener Erik Jan Hengstmengel heeft ondanks het sombere vooruitzicht goede hoop dat de beslissing nog wordt bijgesteld of teruggedraaid. “Men zal ook bij de regering moeten beseffen dat je hiermee vele ingangen in de Duitse zakenwereld gaat verliezen. Uiteindelijk is dat verlies een veelvoud van de kosten die je met de sluiting zou besparen. Nederland zal hier anders echt export gaan verliezen.”

Bertus Bouwman