Minimumloon deel 1: wekelijks 60 uur werken voor 500 euro maandloon

Diverse politieke partijen in Duitsland willen dat er een wettelijk algemeen minimumloon komt. Daarmee moet een einde komen aan 'Loondumping' die leidt tot een moderne slavernij. Steeds meer stemmen gaan op om de uitwassen in bijvoorbeeld de vleesindustrie, aan te pakken. Duitslandnieuws zet de feiten op een rij.

Duitslandnieuws duikt de komende weken in het minimumloon. Iets wat Duitsland niet heeft en wat wel door een aantal politieke partijen wordt verlangd. Het ligt in ieder geval de komende weken op de onderhandelingstafel bij CDU/CSU en SPD. Die laatste partij is vóór, de unie van Merkel wil loononderhandelingen aan de branches overlaten. Kortom, het is nodig dat we alles op een rijtje zetten, dat doen we in deel 1. Hoe ziet de Duitse arbeidsmarkt er uit? We spreken voor deel 2 met vakbonden en brancheorganisaties die voor het eerst (!) gaan praten over een minimumloon in de vleesindustrie. Deze sector krijgt de laatste tijd veel klachten. En we laten in deel 3 zien welke effecten die lage lonen hebben voor de Nederlandse arbeidsmarkt.

Vandaag deel 1: Minimumloon in Duitsland, het overzicht

Stilletjes aan is Duitsland een lagelonenland geworden. Nederlandse en Deense bedrijven verplaatsen hun activiteiten naar Duitsland, waar met name Polen en Oost-Europeanen zwaar werk in bijvoorbeeld slachterijen, metaalbewerking en de schoonmaak. Voor 2 tot 5 euro per uur wordt werk gedaan waar over de grens 10 tot 20 euro voor wordt betaald.

Geen minimumloon

Er is in Duitsland geen wettelijk minimumloon zoals Nederland dat wel heeft. Het is de bedoeling dat binnen branches loontarieven worden vastgesteld tussen werkgevers en werknemers. Die gelden voor werknemers met vaste contracten en daar zijn ook niet zoveel klachten over. De pijn zit hem een beetje bij de uitzendkrachten maar vooral bij mensen die alleen een werkovereenkomst  hebben en vaak werken voor een onderaannemer die klussen aanneemt voor grote bedrijven. Deze werknemers hebben weinig plichten en daarmee ook nauwelijks rechten.

Werkovereenkomsten

Meer dan 70 procent van de Duitse bedrijven maakt gebruik van deze werkovereenkomsten. Uit onderzoek van medezeggenschapsraden in de deelstaat Baden-Württemberg blijkt dat in 2012 in één op de twee bedrijven werknemers met vaste contracten werden ingeruild voor arbeidskrachten met alleen een werkovereenkomst. Banen van Duitse werknemers werden dus ingewisseld voor goedkopere arbeidskrachten uit meestal Oost-Europa. Bedrijven weten vaak niet eens wat deze werknemers verdienen. Ze betalen een onderaannemer om het werk uit te laten. De onderaannemers onderbieden elkaar om de opdracht binnen te slepen.

Oost-Europeanen

De werknemers moeten hetzelfde werk dus voor een steeds lager loon doen. Omdat Duitse werknemers voor dat geld beter een werkeloosheidsuitkering kunnen aanvragen, komen verreweg de meeste werknemers met een werkovereenkomst uit Centraal- en Oost-Europese landen. Ook zijn inmiddels gevallen bekend van werknemers uit Spanje en Portugal. Zo werkten magazijnmedewerkers van een grote supermarktketen 60 uur per week en kregen ze 1000 euro per maand. Vaak kregen ze minder betaald dan beloofd en was de huisvesting erbarmelijk. Bij een slachterij in Saarland kregen 200 Oost-Europeanen slechts 500 euro per maand en moesten ze in oude bouwvallen leven.

Verouderde wetten

De uitwassen hebben meerdere oorzaken. Een belangrijke reden is dat veel wetten uit het Duitse arbeidsrecht nogal verouderd zijn en niet meer passen bij de huidige omstandigheden. Veel is onduidelijk en toen in 2011 ophef ontstond rond misbruik van uitzendkrachten en de regering de een minimumloon instelde, namen veel bedrijven hun toevlucht tot werkovereenkomsten. Een verkapte manier van uitzendwerk, maar dan met veel minder regels.

Moderne slaven

Doordat werknemers met een werkovereenkomst de boekhoudboeken ingaan als ‘productiekosten’, hebben de bedrijven zelf nauwelijks inzicht in hoeveel mensen er werken en hoe veel ze verdienen. Vaak moeten werknemers met een werkovereenkomst daar hun mond over houden van hun directe chefs, op straffe van ontslag. Door de taalbarrière, een gebrek aan rechten en de werkdruk zijn vele Oost-Europeanen verworden tot onmondige moderne slaven.

Wat is een werkovereenkomst? (Werkverträge)

Bij een werkovereenkomst gaat een bedrijf een overeenkomst aan met een onderaannemer waarin vastgelegde taken omschreven staan. Er wordt betaald naar de geleverde prestaties en niet naar gewerkte uren. Het kenmerk van een werkovereenkomst is wanneer dergelijke werknemers mensen met een vast contract vervangen. Op die manier is de werkgever ook niet meer verantwoordelijk om deze mensen in dienst te houden. Bekend zijn misstanden in de vleesindustrie.

Wat is het verschil met uitzendwerk? (Leiharbeit)

Uitzendwerk is wanneer een uitzendbedrijf arbeidskrachten aan een onderming verhuurt, welke hen naar eigen inzicht kan inzetten. Net als bij een werkovereenkomst geldt het contract met het uitzendbedrijf van wie de uitzendkrachten ook hun loon krijgen. Het verschil met een werkovereenkomst is dat zij aanwijzingen krijgen van het bedrijf waar ze aan verhuurd zijn. Grondwettelijk hebben uitzendkrachten dezelfde rechten als mensen in vaste dienst, maar vaak ziet de realiteit er anders uit. Zo verdienen ze vaak een stuk minder, terwijl ze hetzelfde werk doen. Bekend zijn de misstanden bij webwinkels als Amazon en Zalando.

Het drieklassensysteem van de Duitse arbeidsmarkt

Werknemers met een vast contract (Fest Angestellte)
– (Hogere) loontarieven
– Vastgelegde rechten zoals regelmatige werktijden, vakantie, vakantiegeld, eindejaarsbonus
– Hoogste bescherming tegen ontslag
– Vertegenwoordiging in medezeggenschapsraad

Uitzendkrachten (Leiharbeitskräfte)
– Wettelijke loonondergrens voor uitzendwerk sinds 2012
– Toegang tot de gemeenschappelijke faciliteiten van het uitzendbedrijf
– Recht op informatie over vrijgekomen banen bij het uitzendbedrijf
– Vertegenwoordiging in medezeggenschapsraad deels mogelijk

Werknemers met een werkovereenkomst (Werkvertragsbeschäftigte)
– Minimumloon en loontarieven gelden niet automatisch voor bedrijven die met een werkovereenkomst werken. In lastige situaties zijn er vaak geen wettelijk afgesproken rechten
– Geen recht op toegang tot de gemeenschappelijke faciliteiten van het uitzendbedrijf
– Geen recht op informatie over vrijgekomen banen binnen het uitzendbedrijf
– Vertegenwoordiging in medezeggenschapsraad niet mogelijk

In deel 2 volgen we de eerste onderhandelingen in de ‘polder’ van de vleesindustrie. Duitslandnieuws spreekt met de onderhandelaars die namens de vakbonden en de werkgevers aanschuiven.

Duitslandnieuws