Kerk in Duitsland nog oppermachtig: op één na grootste werkgever

Niet vaak worden de Duitse kerken vanuit een bedrijfsmatig perspectief bekeken, maar gezamenlijk hebben ze ongeveer een miljoen mensen in dienst. Daarmee is 'de kerk' de op één na grootste werkgever van Duitsland. Behalve dominees en priesters werken bij de kerk ook kleuterleidsters of bierbrouwers en wordt er mineraalwater geproduceerd.

Lege kerken en massale kerkverlatingen. Het gezag van kerk en religie in Duitsland lijkt tanende. Alleen al vorig jaar keerden bijna 179.000 katholieken hun kerk de rug toe. Maar de invloed van de kerk op het Duitse bedrijfsleven is onverminderd groot. De kerk is grootgrondbezitter, een machtige werkgever en geldt als een onverwoestbaar keurmerk op producten.

Kloosters als concerns

“De kerk blijft een belangrijke economische factor in Duitsland”, bevestigt Anselm Bilgri tegenover persbureau dpa. De bedrijfsadviseur kan het weten, hij was tot 2004 monnik bij de Benedictijnen. Als kloosteroverste en als ‘Cellerar‘, ofwel de penningmeester, leidde hij het klooster Andechs in Beieren dat beroemd is vanwege bier dat er gebrouwd wordt. De abdij is met 100.000 hectoliter de grootste kloosterbrouwerij van Duitsland.

Kloosters waren volgens Bilgri vroeger de grootste ondernemingen in de samenleving; vergelijkbaar met grote concerns waar meerdere activiteiten onder één dak plaatsvinden. De producten die vandaag de dag in kloosters worden geproduceerd hebben zo’n onverwoestbaar goed imago, dat wanneer bedrijven daar in de buurt willen komen, ze er enorm veel tijd en geld in moeten steken.

De Beierse minister-president Horst Seehofer maakt reclame voor kloosterbier op de agrarische beurs Grüne Woche.

Producten ‘met een religieuze achtergrond’ genieten een groot vertrouwen bij de consument, zegt Bilgri. Ze zijn meestal terug te vinden als premium-bier en staan in een lange traditie. “Je krijgt snel het gevoel dat het bij dit bier niet enkel om materieel gewin gaat, maar dat het een algemeen doel dient.”

Verantwoordelijkheid

Zo gaat het ook bij de Beierse mineraalwaterproducent Adelholzener Alpenquellen, dat merken voert als ‘Active O2‘. Het bedrijf is onderdeel van de ‘liefdeszusters van Vincentius a Paulo‘. Met de winst die de nonnen maken financieren ze naar eigen zeggen sociale projecten. Adelholzener heeft 400 werknemers en vulde afgelopen jaar meer dan 439 miljoen flessen.

“Kerkelijke bedrijven hebben natuurlijk extra veel verantwoordelijkheid”, zegt Bilgri. “Dat geldt niet alleen voor de ethische standaarden zoals hoe je met je personeel en je grondstoffen omgaat, maar ook hoe je het geld verdient. Het algemene doel en het sociale aspect moeten altijd voorop staan.”

Kritiek

De verwachtingen van de kerk als werkgever zijn hoog. Zo kwam er felle kritiek van vakbonden en werknemers toen de katholieke Weltbild-uitgeverij begin dit jaar het faillissement moest aanvragen. Dat kwam doordat diverse bisdommen de geldkraan dichtdraaiden. Het onbesmette kerkelijke imago verdween toen een investeerder van buitenaf een meerderheidsbelang nam in de uitgeverij.

De kerk in Duitsland bezit veel gebouwen en grond.

Of het nu artsen, kleuterleidsters of managers zijn; naar eigen opgave hebben de katholieke en de protestantse kerk in Duitsland samen 1,2 miljoen mensen in dienst. Daarmee is de kerk na de overheid (zo’n 4,5 miljoen werknemers) de grootste werkgever van het land. Grote Duitse concerns als Volkswagen, Bosch en Siemens hebben allen nooit meer dan een half miljoen werknemers.

Grootgrondbezitter

De kerk is ook groot in vastgoed en grootgrondbezitter. Hele akkers, weilanden en bossen vallen onder kerkelijk bestuur. Alleen al de protestantse kerk bezit in totaal zo’n 325.000 hectare, een oppervlakte zo groot als de provincie Overijssel. Ook dat moet beheerd en bewerkt worden.

Er zijn nog andere manieren waarop religie het bedrijfsleven beïnvloedt. In de aanloop naar feestdagen als Kerst en Pasen doet de detailhandel goede zaken, of ze nu christelijk zijn of niet. Voor Kerst haalde de Duitse detailhandel in 2013 18,6% van de jaaromzet binnen; goed voor zo’n 80 miljard euro.

Duitslandnieuws over kerken

Lees de Duitslandnieuws nieuwsbrief »

Blijf op de hoogte van politiek en economisch nieuws uit Duitsland Schrijf je in voor de Duitslandnieuws nieuwsbrief

Duitslandnieuws