Waarom in Duitsland de verschillen tussen arm en rijk zo groot worden

De verschillen in Duitsland tussen arm en rijk zijn enorm. In geen ander land binnen de eurozone zijn de verschillen groter. Bovendien worden vaak de armen armer en de rijken rijker. Eerder werd al berekend dat het gat tussen arm en rijk even groot is als honderd jaar geleden, toen de keizer nog aan de macht was. Dat heeft ook met het belastingsysteem te maken.

Volgens de laatste berekeningen van het Duitse instituut voor economisch onderzoek (DIW) is in Duitsland het verschil tussen arm en rijk het grootste binnen de eurozone. De mate van ongelijkheid wordt berekend aan de hand van de zogenaamde Gini-coëfficiënt, welke in Duitsland op 0,78 ligt. Bij een waarde van 0 hebben alle mensen evenveel geld. Bij een waarde van 1 is al het vermogen in handen van één persoon, de rest bezit niets.

In de VS en Groot-Brittannië zijn de verschillen tussen arm en rijk weliswaar nog groter, ook wanneer de cijfers niet precies naast elkaar te leggen zijn. De Duitse onderzoekers baseren zich op een enquête waarin mensen aangeven hoeveel geld ze bezitten. Gemiddeld is dat per volwassene 83.000 euro. De werkelijke verdeling ziet er natuurlijk anders uit: 27,6% van de Duitsers hebben helemaal geen vermogen of zelfs schulden.

Ietwat vertekend beeld

Bij het onderzoek moet een aantal statistische opmerkingen gemaakt worden. Zo worden pensioenen niet meegerekend, want dat ligt niet als spaargeld bij de bank. Veel mensen kunnen hun pensioen niet compleet inschatten. Toch is het een belangrijke bijdrage voor het inkomen van veel ouderen, waardoor het beeld dat het onderzoek schetst hier ietwat vertekend lijkt.

Protest in Berlijn tegen het grote gat tussen arm en rijk.

Ook vallen binnen de armste categorie – mensen met schulden zonder vermogen – ook gevallen die niet onder de klassieke definitie van ‘arm’ vallen. Want daar duiken ook gezinnen op met een solide inkomen en een eigen huis, maar zijn moeten hun hypotheek nog afbetalen. En dan heb je nog de categorie superrijken die nauwelijks binnen de statistieken opduiken. Zij zijn niet met heel veel, en bovendien niet zo geneigd om aan een onderzoek mee te doen wanneer er vragen over het eigen vermogen worden gesteld.

Als alle mitsen en maren tegen elkaar zijn afgewogen geldt uiteindelijk de conclusie van het DIW: de ongelijkheid in Duitsland is aanhoudend groot.

Zo ongelijk verdeeld als onder de keizer

Rijken rijker, voor armen verandert er weinig

Uit het onderzoek blijkt dat de rijkste 10% van de bevolking beschikt over een kapitaal van 217.000 euro. Bij de meest rijken 1% is dat zelfs 817.000 euro. Het onderzoek laat ook zien dat er nog altijd verschillen zijn tussen Oost- en West-Duitsland. Zo bezit de rijkste 10% in Oost-Duitsland minimaal 110.000 euro, in het westen is dat zeker 240.000 euro.

De rijkste Duitsers hebben tussen 2002 en 2012 alleen maar meer geld verzameld. Bij de 30 procent met de laagste inkomens is in dit tijdsbestek juist weinig veranderd. DIW-onderzoeker Markus Grabka wijst er ook nog op dat de werklozen als enige groep de laatste 10 jaar aan vermogen heeft verloren, zo schrijft hij in het rapport.

Tegelijkertijd zien de onderzoekers dat het aandeel van mensen met schulden van 27,5% naar 32% is gestegen. Volgens de DIW heeft dat te maken met dat mensen steeds makkelijker geld kunnen lenen. “Dat geldt vooral in Oost-Duitsland.”

Inkomen vs. vermogen

Economen maken onderscheid tussen inkomens- en vermogensongelijkheid. De inkomens liggen dichter bij elkaar. Mensen met een met een hoger inkomen, lukt het natuurlijk ook vaker meer vermogen te verzamelen. Ze sparen meer omdat de basiskosten zoals voor de dagelijkse boodschappen en wonen ook wanneer ze het er iets meer van nemen, relatief een minder aandeel uitmaken van hun  inkomen. De winsten over hun investeringen stijgen bovendien harder dan de lonen van de middenklasse, berekende de bekende econoom Thomas Piketty.

Daarbij komt dat de rijkste Duitsers hoofdzakelijk succesvolle ondernemers zijn. Het Duitse bureau voor de statistiek heeft alle Duitse verklaringen van inkomstenbelasting (2007) tegen het licht gehouden. Destijds waren er 16.846 mensen met een inkomen van meer dan een miljoen euro. Slechts een paar honderd van hen waren managers, en nog minder zelfstandigen.

Rijke retailers

De met afstand grootste groep onder de kapitaalkrachtigen zijn de retailers: rond 13.000 winkeleigenaren verdienden in 2007 samen meer dan 35 miljard euro. En zij kunnen hun vermogen – het bedrijf – momenteel zonder erg hoge heffingen of zelfs belastingvrij erven.

Andere landen hebben een minder groot aantal succesvolle ondernemers of een ander belastingsysteem. In Duitsland kunnen ondernemers hun kinderen zo eenvoudig voorzien van miljoenenbedragen. Dat zorgt misschien voor meer banen, maar het bevordert ook de ongelijkheid.

Bron: Süddeutsche Zeitung

Duitslandnieuws over inkomensongelijkheid

Lees de Duitslandnieuws nieuwsbrief »

Blijf op de hoogte van politiek en economisch nieuws uit Duitsland Schrijf je in voor de Duitslandnieuws nieuwsbrief

Duitslandnieuws