Maurits Kuypers: Duitsland jubelde te hard en treurt nu te veel

De afgelopen jaren was het bijna om moe van te worden zo positief werd er gedacht over de Duitse economie. Je kon geen krant openslaan of er stond wel een verklaring in over het nieuwe Wirtschaftswunder, de geweldig draaiende industrie of de almachtige Angela Merkel. Nu regent het ineens pessimisme in Duitsland. Allebei de reacties zijn overdreven.

Maar dat lijkt nu verleden tijd. Opeens wordt Duitsland niet meer opgehemeld maar de grond in geboord. Duitsland is niet langer een dragende zuil voor de eurozone, maar een grote last. Merkel pakt alles verkeerd aan. Haar accent op bezuinigen draait de economie de nek om, en haar laatste hervormingen zijn eerder een stap terug dan vooruit.

De Duitsers hebben zelf een mooie term uitgevonden voor dit soort bijna manische gemoedsveranderingen: Himmelhoch jauchzend, zum Tode betrübt (Goethe). Het ene moment is alles fantastisch, en dan is plotseling de ‘wereldondergang’ nabij.

Wonderen bestaan niet

Allemaal flauwekul natuurlijk. Allereerst werd de economische wederopstanding van Duitsland na de diepe crisis van 2009 schromelijk overdreven. Okay, Duitsland deed het beter dan de rest van de eurozone, maar dat was niet zo moeilijk. Vergeleken met de rest van de wereld waren de resultaten eerder middelmaat.

En van een wonder was al helemaal geen sprake. Wonderen zijn onverklaarbaar, het zijn huilende Mariabeelden, mensen die over het water lopen of doden die weer opstaan. Voor het sterke Duitse herstel waren daarentegen duidelijke verklaringen. Om er een paar te noemen: het lage loonniveau, goed technisch onderwijs, veel industrie, sterke bedrijfsbalansen en vooral de grote vraag naar Duitse producten vanuit de opkomende markten.

Sluimerende problemen

Daar stonden tegelijkertijd een aantal op dat moment minder opvallende problemen tegenover zoals een dure energievoorziening (deze week werd nog bekendgemaakt dat de energierekening in 14 jaar verdubbeld is), veel bureaucratie, een ingewikkeld belastingsysteem, een groeiende kloof tussen arm en rijk, een aftakelende infrastructuur en onvoldoende antwoorden op de naderende vergrijzingsgolf.

De plattelandsdokter komt langs: vooral in Oost-Duitsland dreigt de vergrijzing toe te slaan.

Het zijn precies deze problemen die nu opeens in de focus staan, maar nieuw zijn ze niet. Economen wijzen er al jaren op dat Duitsland intern nog lang niet alles op orde heeft. Zowel de huidige regering van Angela Merkel als de vorige wordt verweten dat ze teveel op hun lauweren rust(te). Grote projecten zoals een herziening van het belastingstelsel of het liberaliseren van de matig draaiende dienstensector worden uit de weg gegaan. Sommige hervormingen zoals de verhoging van de pensioensleeftijd naar 67 jaar zijn zelfs deels teruggedraaid.

Voorlopig gaat het goed

Allemaal tekenen van slecht beleid, zo vinden economen. Niet voor niets kreeg Merkel afgelopen donderdag een stevig standje van de vier grote Duitse economische onderzoeksinstituten. Maar betekent dit nou dat Duitsland aan de rand van de afgrond staat? Zijn de slechte economische data van de afgelopen weken en maanden de voorbode van een nieuwe langdurige recessie?
Ik denk van niet. Sterker, ik geloof dat Duitsland nog een sterke vijf tot tien jaar voor de boeg heeft.

Allereerst geloof ik niet dat de Duitse industrie van vandaag op morgen zijn comparatieve voordeel kwijt is geraakt tegenover de rest van de wereld. Het ziet er naar uit dat ze een moeilijke tijd tegemoet gaan, dat is zeker, maar dat geldt voor veel export georiënteerde landen inclusief Nederland. Dat neemt niet weg dat de uitgangspositie van Duitsland nog altijd een goede is als de economie van de opkomende markten en de eurozone weer aantrekt.

Onheilspellende vergrijzing

Zelfs de zo onheilspellende demografische ontwikkeling speelt de komende jaren nog in het voordeel van Duitsland. De babyboomers geboren tussen 1955-1969 zijn immers nog lang niet allemaal met pensioen. Integendeel, velen van hen zijn in de kracht van leven.

Maar met de vergrijzing heb je wel meteen het probleem te pakken dat zelfs mij zorgen baart, en niet zo’n beetje. Want hoe kan een land zijn welvaart op peil houden met een vergrijzende bevolking die ook nog eens krimpt van 82 miljoen nu tot 71,5 miljoen in 2050?

Maurits Kuypers is macro-econoom en werkt als journalist in Berlijn.

Meer columns van Maurits Kuypers op Duitslandnieuws:

Lees de Duitslandnieuws nieuwsbrief »

Blijf op de hoogte van politiek en economisch nieuws uit Duitsland Schrijf je in voor de Duitslandnieuws nieuwsbrief