Thomas Boom: Waarom de meeste Bondsdagleden tegen transparantie zijn

De verschillen tussen de Bondsdag en de Tweede Kamer zijn groot. Waar in Nederland bijna alles voor iedereen te vinden en te volgen is, worden de besluiten in Duitsland vooral achter gesloten deuren genomen, schrijft lobbyist Thomas Boom van Meines Holla & Partners. Volgens hem is het Duitse parlement onterecht bang voor het felle licht van de transparantie.

In de Tweede Kamer is bijna alles te volgen en te vinden

Voor de Tweede Kamer geldt dat de vergaderingen van parlementaire commissies openbaar zijn, tenzij de Kamer anders besluit. Hetzelfde geldt voor de publicatie van stukken. Conform deze reglementen doet de Tweede Kamer er alles aan om ervoor te zorgen dat plenaire vergaderingen en commissievergaderingen gewoon rechtstreeks op internet worden uitgezonden.

Iedere burger kan meekijken wat zijn of haar volksvertegenwoordiger aan het doen is en schriftelijke stukken worden zo snel mogelijk digitaal gepubliceerd; meestal binnen enkele uren nadat deze door de regering of desbetreffende minister naar de Kamer zijn gestuurd. Dit geeft burgers, betrokken organisaties en het bedrijfsleven op een transparante manier inzicht in de politieke besluitvorming.

Politiek in de Bondsdag unter Verschluss

Dit is niet het uitgangspunt van de Bondsdag. Daar is de regel anders. Terwijl plenaire vergaderingen wel openbaar zijn, zijn vergaderingen van de parlementaire commissies – volgens de website van alle Bondsdagleden de plaats in het parlement waar het echte werk plaatsvindt – niet openbaar, tenzij de commissie anders besluit.

Wat betreft de publicatie van stukken is de Bondsdag erg selectief en worden deze stukken maar mondjesmaat gepubliceerd. Ministeriële rapporten blijven vaak vertrouwelijk en zijn niet bedoeld ter informatie van het brede publiek. Ook wordt een groot deel van de parlementsstukken geclassificeerd als niet openbaar document behorend bij een besloten vergadering. Voor andere documenten, met uitzondering van de plenaire verslagen en vragen, geldt dat deze dikwijls pas met grote vertraging digitaal vindbaar zijn.

Maar is dit allemaal nu zo, omdat Duitsland technisch achterloopt wat betreft de digitalisering in het parlement of gaat het simpelweg om een oude regeling die dringend aan herziening toe is?

Geen spektakel in de Bondsdag.

Duitse oppositie wil meer transparantie

Nee, het zit fundamenteler, bijna ideologisch. Bondskanselier Merkel hoeft haar beleid ook in de toekomst niet bij het wekelijkse vragenuurtje in de Bondsdag te verantwoorden, aldus een recent genomen besluit van CDU/CSU en SPD inzake een herziening van het wekelijkse vragenuurtje. ‘Kein Spektakel unter dem Bundesadler’, vinden de regeringspartijen.

Het idee daarachter is ook dat de bondskanselier van een groot land executieve vrijheden nodig heeft om op het wereldtoneel besluiten te kunnen nemen. Ook al is de behoefte voor een praktische oplossing vanuit het perspectief van de bondskanselier begrijpelijk, het staat wel haaks op de controlerende rol van het parlement.

Bang voor vernieuwing

Oppositiepartijen in de bondsdag en de deelstaatparlementen (Landdag) proberen de geldende praktijken nu aan te passen. Bündnis90/Die Grünen heeft samen met Die Linke kort geleden in de Bondsdag een motie ingediend die de werkwijze van het parlement moet wijzigen.

De meerderheid van de coalitie is echter bang voor een dergelijke vernieuwing. Vooral een aanpassing van de regel voor besloten commissievergaderingen kan op groot verzet rekenen. CDU/CSU liet snel weten dat bij wijziging van die regel het hek van de dam is. Als iedereen zou mogen meekijken in de commissievergaderingen wordt er bij ons niet meer constructief gewerkt, maar alleen nog publieksgericht en populistisch politiek bedreven, aldus de christendemocraten.

Transparantie brengt het functioneren van de Bondsdag in gevaar. Burgers zouden langzaam, met inachtneming van de mogelijkheden van media, bekend moeten worden gemaakt met nieuw beleid, aldus de argumentatie van tegenstanders van meer transparantie. Dit is een bijzondere wijze van redeneren zelfs voor een representatieve democratie, waarin een volksvertegenwoordiger op vertrouwen van de kiezer moet kunnen rekenen.

Mehr Transparenz wagen

Natuurlijk zijn er zaken die tot de verantwoordelijkheid van regering en parlement behoren en waarover je van mening zou kunnen zijn dat het niet verstandig is deze van begin af aan in het openbaar te bespreken of live via internet uit te zenden. Toch geeft een redenering dat in principe alles vertrouwelijk is de indruk dat een meerderheid in de Bondsdag weinig vertrouwen in de kiezer, de collega parlementsleden en de eigen kracht heeft.

Het lijkt wel of de Bondsdag de kiezer niet vertrouwt.

Juist door de openbare vergaderingen wordt de kiezer immers meegenomen in het afwegingskader van politici. Politiek wordt daardoor meer dan alleen de 5 minuutjes plenair toneel, waarin verkort een mening over een ingewikkeld beleidsvraagstuk voor een breed publiek moet worden uitgelegd, zoals onder meer beschreven in het boek van Roger Willemsen, die vorig jaar 365 dagen op de tribune van de Bondsdag zat.

Vertrouw op eigen kracht

Bondsdagleden staan bekend om hun feitenkennis en deskundigheid. Duitse leden zijn niet intelligenter dan hun Nederlandse collega’s, maar hebben een personeelsbudget tot hun beschikking dat een veelvoud hoger is. Daardoor ontstaat de nodige ruimte voor meer deskundigheid. Niet het gesloten karakter van de overleggen leidt tot constructieve besluitvorming, maar de grote deskundigheid en de uitwisseling van argumenten en tegenargumenten. Bondsdagleden hoeven door meer transparantie geen kwaliteitsverlies te vrezen, maar zouden op hun eigen kracht en kennis moeten vertrouwen.

Te constateren valt dat het in Duitsland de kant opgaat van meer transparantie, zeker sinds de lange en felle discussie over de bouw van het nieuwe station in Stuttgart en de discussie over andere grote projecten, waarin veel kritiek werd geuit op besluiten genomen in achterkamertjes. Het hiermee gepaard gaande Wutbürgertum (burgerlijke woede) laat zijn sporen na en Duitse ministeries doen hun best meer informatie over besluiten op hun websites te publiceren.

Niet naar de grondwet

Een doorbraak is dit echter niet. De openheid van ministeries is gebaseerd op vrijwilligheid. Het is het parlement dat verantwoording aflegt aan de kiezer en niet het ministerie. Vraag is dan ook hoe lang een meerderheid van de Bondsdag een aanpassing van de geldende praktijken in de Bondsdag nog in de weg zal staan.

Stemronde in de Bondsdag.

Als het aan de Duitse grondwet ligt dan zou de regel al lang herzien moeten zijn. Volgens Artikel 42 kan bij uitzondering wel worden afgeweken van de openbaarheid, maar de regel houdt in dat ‘de Bondsdag openbaar onderhandelt’. De werkwijze van de Bondsdag is vanuit de grondwet bekeken dan ook nauwelijks te rechtvaardigen.

Bondsdag kan leren van de Tweede Kamer

Op het punt van parlementaire transparantie en openbaarheid kan de Duitse Bondsdag nog veel leren van de collega’s in de Tweede Kamer. Een uitwisseling van ervaringen kan buitengewoon nuttig zijn voor beide partijen. Wellicht kan een dergelijke ontmoeting niet alleen een impuls geven aan meer transparantie in de Bondsdag, maar ook aan een hoger personeelsbudget en meer ondersteuning voor de leden van de Tweede Kamer.

Ik hoop dan ook op een snelle ontmoeting van de Duits-Nederlandse contactgroepen van beide parlementen, waarin een uitwisseling van gedachten en ervaringen hierover centraal staat.

Thomas Boom, werkzaam bij Meines Holla & Partners, kantoor voor public affairs en lobbying met vestigingen in Den Haag en Berlijn, is gespecialiseerd op de belangenbehartiging van de belangen van het Nederlandse bedrijfsleven bij de Duitse politiek en andersom.

Meer experts op Duitslandnieuws:

Lees de Duitslandnieuws nieuwsbrief »

Blijf op de hoogte van politiek en economisch nieuws uit Duitsland
Schrijf je in voor de Duitslandnieuws nieuwsbrief