Andrea Walraven-Thissen: welke hulp na een vliegramp klaar staat

Na het ongeluk met het Germanwings-vliegtuig van gisteren kreeg Andrea Walraven-Thissen veel vragen. De Nederlandse psychotraumatoloog werkt in het Duitse Noordrijn-Westfalen. Wat gebeurt er eigenlijk allemaal zodra bekend wordt dat er een grote ramp heeft plaatsgevonden? Deze hulpverlening komt op gang voor nabestaanden en collega's.

In Duitsland is er een landelijk dekkend crisis interventienetwerk, dat 24 uur per dag beschikbaar is. Er zijn altijd professionele ondersteuners Psychosoziale Notfallversorgung oproepbaar. De collega’s uit Düsseldorf zijn direct, via de meldkamer, opgeroepen.

Na het bericht is er, volgens protocol, een deel van de luchthaven vrijgemaakt. Dit gedeelte is alleen toegankelijk voor mensen, die direct met het ongeval te maken hebben (afhalers en betrokken hulpverleners). Natuurlijk is het belangrijk om betrokkenen af te schermen van media en nieuwsgierigen.

Er zijn in Düsseldorf christelijke, maar ook islamitische en leken-ondersteuners beschikbaar. Anderzijds is het ook belastend voor niet-betrokkenen om met de heftige emoties van anderen geconfronteerd te worden; de ‘afscheiding’ dient dus ook een zeker algemeen belang. En er spelen grote economische belangen. De luchthaven moet ‘gewoon’ open blijven.

Vermissenden

Er worden snel Special Assistance Teams (SAT) gevormd (door overheid en vliegtuigmaatschappij), die de ‘vermissenden’ (en vermoedelijk straks nabestaanden) gaan bijstaan. In eerste instantie helpen zij bij het opvangen van de eerste emoties.

Direct worden professionele ondersteuners opgeroepen. 

Het is heel belangrijk dat er zo vlug mogelijk geverifieerde informatie beschikbaar komt. Vermissenden volgen alle berichten in de media en ik hoef denk ik niet uit te leggen hoe verwarrend geruchten kunnen zijn. Er wordt geprobeerd zoveel mogelijk ondersteuning te mobilseren vanuit het eigen, al aanwezige netwerk. Familie, vrienden, maar ook geloofsgenootschappen en andere gemeenschappen spelen dan een belangrijke rol. Is die ondersteuning niet te vinden, dan is slachtofferhulp beschikbaar.

In Duitsland vinden we het belangrijk om zoveel mogelijk eigen regie in te bouwen, in een zo vroeg mogelijk stadium. Dit schreef ik hier vorige week nog over.

Vanuit het ministerie en de vliegmaatschappij wordt ook, via de SATeams, praktische ondersteuning geboden; allereerst natuurlijk de bevestiging van wie definitief aan boord waren. En informatie over de voortgang van berging en onderzoek. Over financiele en praktische regelingen. En natuurlijk moeten de slachtoffers ook terug naar huis worden gebracht na de identificatie. Een moeilijk proces.

Bovendien moet in een vroeg stadium al worden nagedacht over gezamenlijke herdenkingsmomenten. En over de eventuele wens van mensen om de plek van het ongeluk te bezoeken. Erg ingewikkeld in dit geval. Dit soort vraagstukken komen vandaag al in het crisiscentrum aan de orde.

Ik vlieg zelf ook heel vaak. Binnen Schengenlanden vlieg je tegenwoordig vaak paspoortloos; je bent verplicht je paspoort mee te nemen, maar vaak wordt het niet gecheckt. Daarom kan het lang duren, voordat de definitieve passagierslijst wordt vrijgegeven. Men wil bovendien eerst alle nabestaanden informeren.

Steun voor collega’s

Tegelijk moet er ook ondersteuning zijn voor de nabestaanden van de crew. Ook alle vliegende collega’s kunnen gebruik maken van ondersteuning. Deze wordt georganiseerd door Stiftung Mayday.

De meeste airlines in Europa, maar ook de luchtverkeersleiding werken met Critical Incident Stress Management. Dit systeem wordt hier in Duitsland ook binnen de hulpverlening en het leger gebruikt. We werken nauw samen. Toevallig komen we deze week samen in Madrid voor training en uitwisseling.

Ondersteuning kan in eerste instantie het beste geboden worden door collega’s in hetzelfde uniform, liefst ook in dezelfde rang. Deze zogenaamde ‘Peer Support’ wordt momenteel op heel veel plekken geboden.

In het vliegtuig zat een schoolklas uit Haltern, niet ver van Münster.

Zeker zolang de oorzaak van het ongeval niet bekend is, kan het best zo zijn dat andere piloten of het cabinepersoneel behoefte hebben aan deze vertrouwelijke steun. Vaak is een kort gesprek voldoende en zonodig kan er doorverwezen worden.

Er vinden ook, waar nodig, gestructureerde groepsinterventies plaats. En alle Peer Support gebeurt onder vertrouwelijkheid. Niemand ‘moet’ praten. Dit zou contraproductief werken; er is een breed scala aan interventies die we kunnen toepassen, Maar er is geen standaardpakket. De ondersteuning van de nabestaanden van de crew is natuurlijk intensiever. Daarvoor worden plannen op maat gemaakt. Maar ook hier is geen standaard draaiboek. Bepaalde stappen zijn standaard; ons werk is en blijft mensenwerk op maat.

Verdriet

Het systeem werkt; we zijn voortdurend bezig met trainingen en oefeningen, om voorbereid te zijn op ‘het grote incident’. Tegelijkertijd hoop je ook dat al die kennis en ervaring vooral in oefensituaties gevraagd zullen blijven.

Wie ‘rampenkundig’ is, weet dat er ook vervelende fases en vraagstukken zullen volgen; de schuldvraag en frustraties rond informatiemanagement en crisismanagement. Ze zullen volgen, na de eerste fase van schrik en ongeloof. Maar er ligt nu een stevige basis.

Deze ramp beinvloedt duizenden levens. Direct of indirect. Ik vlieg morgennacht gewoon vanaf Düsseldorf naar Madrid. En ik realiseer me dat mijn leven door mag gaan, terwijl dat van zovelen voor altijd veranderd is.

En ga je vliegen, doe dat dan met vertrouwen; heel veel mensen zijn bezig met onze veiligheid. Dit ongeluk is voor al het vliegend personeel moeilijk. Geef ze een schouderklopje en weet dat ook zij er nu niet alleen voorstaan.

Andrea Walraven-Thissen is psychotraumatoloog in Noordrijn-Westfalen

Duitslandnieuws over luchtvaart

Lees de Duitslandnieuws nieuwsbrief »

Blijf op de hoogte van politiek en economisch nieuws uit Duitsland Schrijf je in
voor de Duitslandnieuws nieuwsbrief