Lieke van den Krommenacker: verliefd op de ‘dikke gele Duden’

Het Journalistenstipendium Duitsland-Nederland (JDN) wisselt jaarlijks Nederlandse en Duitse journalisten met elkaar uit. Voor Duitslandnieuws schrijven de deelnemers over wat ze meemaken. Deze week Lieke van den Krommenacker, verslaggever van Dagblad van het Noorden. Bij Der Tagesspiegel in Berlijn bloeit haar liefde op voor mooie Duitse woorden.

Ik heb me verliefd. Hier in Berlijn. In een Duitser. Hij heet Duden, draagt een goudgelegele jas, is buitengewoon zwaar en weet alles. Duden is geboren in 1880, maar gaat met zijn tijd mee.

Ja,  waarvan ik geen benul heb of  waaraan ik twijfel, dat vraag ik aan Duden. Wat ‘wutschnaubend‘ letterlijk betekent, bijvoorbeeld. Duden aarzelt nooit. Hij graaft in zijn geheugen en somt kalm op: wütend aggressiv, ärgerlich, aufgebracht, cholerisch, empört, entrüstet, erbittert, erbost, erregt, geharnischt, gereizt, grimmig, heftig, hitzig, rabiat, rasend, tobsüchtig, unbeherrscht, verärgert, verdrossen, wild, wutschäumend, zornig, erzürnt, ungehalten, indigniert, auf hundertachtzig sein, böse, fuchtig, gnatzig, grätig, geladen, stinkig.

In het Nederlands zou ik geen idee hebben hoe ik een woord als wutschnaubend het beste kon vertalen. Erg nodig is zo’n vertaling ook niet, want wie een wutschnauber tegenkomt, voelt zo ook de stemming wel aan.

Schickimicki

Ik leerde Duden kennen op 11 maart, de avond dat mijn huisgenoot Claudia het woord ‘Schickimicki’  – dandy of snob – in de mond nam om een zekere jongen (‘Typ‘) te beschrijven. Der Schickimicki. Een woord om mee te trouwen, ook zonder de betekenis te kennen. Ik raadpleegde Google en vond de online Duden; die deutsche Rechtschreibung, ofwel het grote gele Duitse woordenboek, dat ruim anderhalve eeuw geleden in eerste druk werd gepubliceerd door Konrad Duden.

Sindsdien is het aan, met Duden. En de Duitse taal. Omdat ze zo genuanceerd zijn kan. Zo precies, zo verfijnd. Omdat ze me irgendwie, irgendwo, irgendwann altijd aan het lachen maakt, vooral de omgangstaal. Een biertje halen in der Späti (het koosnaampje voor Spätkauf) is nou eenmaal vele malen leuker dan binnen lopen in de avondwinkel. En van iemand die bij der Kripo (Kriminalpolizei) werkt, verwacht je toch niet direct dat hij zich met strafzaken bezig houdt. En oh, wat wacht ik op het moment waarop ik vanuit mijn tenen een roekeloze automobilist kan uitmaken voor ‘Du, Vollidiot!’ Een échte idioot, niet te verwarren met een doodgewone idioot.

Echt akelig

Vaak zijn er niet één, twee of drie woorden die een bepaald gevoel beschrijven, maar wel twintig. Zo duurde het eens ruim twintig minuten voordat ik mijn chef exáct had uitgelegd op welke manier de ‘akelige buurman’ in mijn stukje over de nieuwste roman van Herman Koch nou eigenlijk akelig was. Het schrijven gaat er niet sneller op, het wordt er wel leuker van.

Duits leren in de kroeg:Wie der Tuuup, der dich angequatscht hat in der Bar

Het meeste van mijn Duitse woordenschat leer ik aan de keukentafel, of op straat. Een avondje op stap met huisgenoot Claudia en haar vrienden leverde me misschien niet het meest ‘bruikbare krantenduits’ op, maar toch tenminste een berg dolle pret en een hoop spraakuren. Een bloemlezing: nuscheln (mompelen), der Klugscheißer (de wijsneus), der Rotz (het snot), gammeln (hannesen), anquatsen (ongegeneerd aanspreken), die Tussi (stom wicht), knutschen (intensive Küsse austauschen – dank, Duden).

Klinkt beter dan ooit

Wat het allemaal nog beter maakt, zo illustreerde Claudia me bij thuiskomst aan de bewuste keukentafel, is dat veel van de woorden – en vooral de manier waarop ze klinken – perfect passen bij hun betekenis. Zeg Rotze – met een stevige ‘r’, een kort-maar-krachtige ‘o’, een scherpe ‘z’, sluit het liefst af met een uitroepteken – en snot heeft nooit beter geklonken. Helemaal wanneer je er ook nog eens een smerig gezicht bij trekt.

Twee van mijn absolute favorieten: die Tussi (Toooeeesii) en der Typ (Tuuup). De categorie woorden met in de klank een perfecte mix van nonchalance en toch trefzeker, omdat ze onomfloerst het juiste beeld oproepen. “Wie der Tuuup, der dich angequatscht hat in der Bar“, meende Claudia. Ze lachte en schudde minzaam haar hoofd. Waarmee ze maar zeggen wilde: aardige knul, tikje te stijlloos.

Inmiddels hebben we in huis onze eigen Duden aan de keukenmuur: een reusachtig wit vel papier, om de fijnste woorden te bewaren. En de grote zware Duden in zijn gele jas? Die gaat mee naar huis. Misschien, ja heel misschien begin ik daar wel een Späti, in mijn straat. Voertaal: Schickimickideutsch.

Lieke van den Krommenacker is in Nederland verslaggever bij Dagblad van het Noorden, in Duitsland werkt ze tijdelijk bij Der Tagesspiegel in Berlijn.

Het Journalistenstipendium Duitsland-Nederland (JDN, Den Haag) nodigt samen met de Internationale Journalisten-Programme (IJP, Berlijn) Nederlandse journalisten uit om twee maanden bij een Duits medium te werken. De komende maanden schrijven ook andere deelnemers over hun ervaringen in Duitsland en Nederland.

Blogs van de journalistenuitwisseling op Duitslandnieuws

Lees de Duitslandnieuws nieuwsbrief »

Blijf op de hoogte van politiek en economisch nieuws uit Duitsland Schrijf je in
voor de Duitslandnieuws nieuwsbrief