In het Europa dat Duitsland wil krijgt Brussel meer macht. Veel meer macht

Het kleine Nederland ziet in het grote Duitsland vaak de belangrijkste wapenbroeder in Europese kwesties. Streng tegen de zuidelijke lidstaten wanneer ze al te zeer de begrotingsregels willen oprekken. Maar is Nederland het net zo roerend eens met de oosterburen wanneer ze Brussel meer macht willen schenken of gaat pleiten voor een versneld toetreden van Turkije?

Europa worstelt met drie crises tegelijk, vertelt Jan-Werner Müller, professor politicologie aan Princeton in de Verenigde Staten, een van de meest prestigieuze universiteiten ter wereld. De euro en vluchtelingen kunnen zijn toehoorders in de Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften zo wel oplepelen, maar de derde noodtoestand schiet in het statige gebouw aan de Gendarmenmarkt in Berlijn bij de meeste mensen niet zo snel te binnen tijdens de debatavond, georganiseerd door de Neue Züricher Zeitung.

Meer of minder Brussel

Die derde crisis draait volgens Müller om de vraag waar we met Europa naartoe willen; een waardecrisis. “Maandelijks is er noodoverleg in Brussel. Steeds komen er nieuwe regels, die een paar weken later weer achterhaald zijn.”

Het botst er hard, zegt hij. “Je krijgt de indruk dat het een gevecht is van land tegen land. Duitsland tegen Griekenland, nu Berlijn tegen Oost-Europa in de vluchtelingencrisis.” En dat is precies het tegendeel waarom Europa ooit is opgericht, stelt de professor.

Gaat zo niet verder

Zoals het nu gaat, kunnen we niet verder, vindt hij. Sinds in Maastricht besloten is Europa van een ‘Gemeenschap’ te veranderen in een ‘Unie’, zijn naties steeds belangrijker geworden en dat men op veel ontwikkelingen hierin halverwege is blijven steken, zegt hij. “Men wil de voordelen hebben van een land: gezamenlijke grenzen en geld, maar de consequenties die daarbij horen hebben tot nog toe niet gewerkt.”

Wil je bijvoorbeeld als Europa samen beter de buitengrenzen beschermen, is er maar één oplossing mogelijk, aldus Müller. “Veel meer macht geven aan Brussel. Maar dat wil lang niet iedereen.” En daarom vindt de politiek wetenschapper dat je er ook over moet nadenken of het Europese project deels moet worden teruggedraaid. “We moeten kiezen welk Europa we willen. Dus meer Brussel, of minder Brussel. Zo doormodderen gaat niet.”

Drie prominente Duitse politici van verschillende partijen mogen zich vervolgens op die heikele vraag storten. Veel vuur levert het niet op; CDU, SPD en de Groenen zijn het roerend eens: politiek Duitsland wil méér Brussel.

CDU-partijvoorzitter Peter Tauber vindt dat we er bovendien maar aan moeten wennen dat we in een permanente staat van crisis bevinden. “Dan hoeven we ons niet steeds zo op te winden. Het is Europa altijd gelukt crises op te lossen en daarom lukt het nu ook.”

Een machtiger Brussel is ook veel makkelijker, zegt Groenen-fractievoorzitter Katrin Göring-Eckardt. “Als we eindelijk de bevoegdheden aan Europa overgeven, zijn crises als deze veel eenvoudiger te managen. Dan hoeft er veel minder overleg heen en weer op allerlei niveaus plaats te vinden.”

Andere landen onder druk zetten

De drie toppolitici zijn fel tegen het sluiten van grenzen, iets dat vooral de in Oost-Duitsland opgegroeide Göring-Eckardt naar voren bracht. “Mij hoef je niet te vertellen wat een muur is en of dat helpt.” Ze deelde direct een steek onder water uit aan CSU-leider Horst Seehofer die wel in die richting denkt. “Wat nou veilige grenzen. Het lukt ons niet eens om fatsoenlijk te noteren wie ons land binnenkomen. En wat we opschrijven staat in verschillende systemen.”

Alle drie de politici zijn het hartgrondig eens als het gaat om het verdelen van vluchtelingen over Europa. SPD-buitenlandwoordvoerder Niels Annen had weinig goede woorden over voor de houding van landen als Hongarije en Groot-Brittannië. “We moeten hen stevig onder druk zetten.” Maar wat is dan een goed drukmiddel, vraagt Göring-Eckardt zich hardop af. “Bij Griekenland ging het om geld. Bij de vluchtelingen gaat het om veel meer, dat is veel lastiger te regelen.”

Veel vertrouwen nodig

CDU’er Peter Tauber baalt van de negatieve stemming die door Europa waart. “Het ontbreekt aan de wil om het op te lossen. Dat we het beter willen maken. We importeren nu honderdduizenden mensen en hebben grote zorgen over hoe we ze overal onderbrengen. Terecht, maar als je dit debat voert zonder een perspectief voor de vluchtelingen te bieden, dan wordt het nooit wat. We moeten niet bang zijn deze visie voor ogen te houden.”

Duitsland heeft de hulp van andere landen hard nodig bij de vluchtelingencrisis. Zo beloofde Angela Merkel in Turkije zich hard te zullen maken voor een snellere toetreding van het land. Iets waar ze tot nog toe zelf faliekant tegen was. Voor de Duitse partijen is er maar één weg: meer macht naar Brussel.

Tauber haalt even adem en vat dan de avond samen. “Dit lukt ons alleen met méér Europa. En daar hebben we vertrouwen voor nodig. Heel veel vertrouwen.”