Nederlandse werkgever worstelt met Oost-Duitse arbeidsethos

De regio Leipzig is de laatste jaren er enorm op vooruit gegaan. Toch is de Nederlandse ondernemer Alexander van Haren keihard over de slechte werkmentaliteit in Oost-Duitsland. De mensen voelen zich behandeld als tweederangsburgers en zijn zich er volgens hem ook naar gaan gedragen. Hij heeft een eigen methode gevonden om daar als werkgever mee om te gaan.

Anderhalf jaar geleden vertelde Alexander van Haren aan Duitslandnieuws hoe hij in de wilde jaren direct na de val van de Muur naar Leipzig ging om tweedehands auto’s te verkopen. Na een periode in Nederland kwam hij in 1998 terug om het familiebedrijf Innovate Wet Wipes naar Duitsland uit te breiden. Vanuit Naumburg (Saale) – 60 kilometer ten zuidoosten van Leipzig – verkoopt hij over de hele wereld vochtige doekjes, met name voor de medische wereld.

Je sprak de vorige keer over het ‘wilde oosten’ in de jaren na de hereniging. Wat merk je daar nu nog van?

De levensgrote verschillen tussen Oost en West zijn natuurlijk kleiner. Maar de eerste tien jaar na de hereniging hebben de mensen hier wel op een bepaalde manier gevormd.

Hoe bedoel je dat?

Dat men zich nu hier vaak tweederangsburger voelt, komt omdat de mensen hier toen aan alle kanten zijn genaaid. En dus is men zich ook daarnaar gaan gedragen.

Merk je dat ook onder je eigen werknemers?

Ja. Veel mensen hebben echt een hele slechte arbeidsmentaliteit. Ze melden zich zonder reden ziek en weten heel precies de regeltjes hoe ze daar van kunnen profiteren. Het ziekteverzuim in Oost-Duitsland is veel hoger dan in het westen of in Nederland. Men heeft geen respect voor de baas en er heerst onderling ook geen saamhorigheid. Ik denk dat zo’n 20% van de werknemers hier van elkaar weet of zijn directe collega getrouwd is, kinderen heeft. Dat vind ik wel raar, in Nederland is dat heel anders.

Dat is behoorlijk negatief wat je nu zegt.

Dat is het ook. Wij zijn nu gegroeid naar 120 man. Een bedrijf van die omvang zou ik in Nederland veel beter kunnen aansturen. Daar zijn mensen bewust van hun opdracht en denken graag mee. Nederlandse werknemers maken graag slagen naar voren, hier heerst een heel slaafse mentaliteit. Het is vaak lastig communiceren.

Kan je een voorbeeld noemen?

Nederlanders en West-Duitsers zijn opgegroeid binnen het kapitalisme en weten ongeveer wat redelijk is. Hier komt er rustig iemand naar me toe om een salarisverhoging van 30%. De realiteitszin ontbreekt.

Dat lijkt me erg lastig voor je als werkgever.

Je bent heel kwetsbaar. Ik kan als directeur mensen maar moeilijk ontslaan, ook al hebben ze zich zonder echte reden al 2 jaar lang ziek gemeld. In het verleden zijn artsen die iemand gezond verklaarden veel aangeklaagd. Dat heeft hen angstig gemaakt. Deze situatie biedt dus veel ruimte voor misbruik. Ik heb daar nu zelf maar een systeem op bedacht om hiermee om te gaan.

Vertel.

Ik beloon mensen extra in salaris als ze goed gedrag vertonen. Dus wanneer het ziekteverzuim laag is, ze goede wil tonen. Dat werpt echt zijn vruchten af. Je wilt bovendien de mensen die al lang bij je werken extra kunnen belonen. Dat zijn mensen die wel hart voor de zaak hebben, waar je op kunt bouwen. Ook nieuwelingen die meteen al goed presteren maken kans op salarisverhoging. Daar hebben we een soort verdeelsleutel voor opgesteld.

Die slechte arbeidsethos, dat komt omdat men zoals jij zegt genaaid is?

Ja, het is niet alleen het opgroeien in een communistisch systeem. Er is na de val van de Muur met de mensen hier gespeeld. Men kende hier de spelregels niet van West-Duitsland. Daar is misbruik van gemaakt. Veel DDR-bedrijven gingen al failliet omdat ze niet konden meekomen met het westen. Daarna kwamen er veel nieuwe bedrijven met overheidssubsidie die ook weg zijn getrokken. Neem bijvoorbeeld telefoonproducent BenQ uit Taiwan. Die hebben hier een fabriek opgezet met veel subsidie. Toen het potje op was sloten ze de tent en trokken ze naar Hongarije waar ze opnieuw staatssteun konden aanvragen. Ook rond 2006 – 2007 gingen veel bedrijven hier failliet. Dit soort dingen heeft wel iets met de mensen hier gedaan.

Waarom gingen juist toen bedrijven failliet?

Er zijn veel bedrijven hier begonnen met staatssteun. Toen het door de crisis wat moeilijker werd, vielen ze om. De regels om overheidssteun te verlenen zijn inmiddels scherper. Er zijn hier minder zwakke broeders in de regio. Het is hier allemaal wat serieuzer geworden.

Toen wij 1,5 jaar geleden elkaar spraken, ontstond anti-islamiseringsbeweging Pegida in Dresden. In Leipzig gingen mensen ook massaal de straat op. Snap je waarom het juist in deze regio zo leeft?

Ja, het is heel logisch. De zoveelste verandering kwam over de mensen heen zonder dat ze het gevoel hadden er invloed op te hebben. Angela Merkel is daar vrij dom mee omgegaan. In plaats van met een nobel gebaar de grenzen open te zetten, had ze van begin af aan duidelijker afspraken moeten maken. Ze had deze beslissing nooit in een Alleingang mogen maken, maar moeten afstemmen en uitleggen. De consequenties merken wij ook.

Vertel?

Ik zit altijd te springen om nieuwe werknemers, en dus hebben we ook vluchtelingen aangenomen. Maar de Syriërs die we hier hadden wilden geen opdrachten aannemen van vrouwelijke managers. Dan is het voor mij ook snel klaar.

Je bent erg kritisch, zie je ook positieve ontwikkelingen in de regio Leipzig?

Leipzig als stad heeft een mega-ontwikkeling gemaakt. En dat zie je in de kleine dingen. We spelen volgend jaar in de Bundesliga!

Met een zeer omstreden sponsor, Red Bull wordt bijna gehaat in de rest van Duitsland.

Haha, ja. Maar als de andere clubs een grote autofabrikanten of sportmerken achter zich hebben staan, dan mogen wij dat toch ook? Ik vind die kritiek maar kinderachtig.

Maar hoe is het in de stad zelf?

Je merkt dat Oost-Duitsland steeds meer samensmelt met het westen. Als Pegida 5 jaar eerder was ontstaan, was de steun voor hen waarschijnlijk veel groter geweest. Nu is daar minder reden toe. Het gaat hier economisch gewoon beter, de verschillen worden kleiner. Dat komt ook door de invoering van het minimumloon, mensen hebben meer te besteden wat de economie weer ten goede komt. Duitsland heeft niets te klagen.

En dat merk je in Leipzig zelf ook?

Alles is hier nieuw, het ziet er gelikt uit. De stad wordt steeds aantrekkelijker, zelfs voor West-Duitsers. Dat was 6 jaar geleden wel anders, dus er is echt wat verbeterd. Porsche is in korte tijd van 250 naar 5.500 werknemers gegaan. Als die allemaal een gezinnetje meenemen, dan heb je er hupsakee zo 15.000 inwoners bij. We gaan nu richting de 600.000 inwoners, er komen nu ook steeds meer studenten.

En zakelijk?

Dat wordt ook steeds beter. Je hebt hier nu alles. Ik kan mijn producten nu eenvoudig wereldwijd exporteren. Zes, zeven jaar geleden was het nog een hele toer om een goede logistieke partner te vinden. Nu kan ik kiezen.

Wat voor bedrijvigheid vind je in de buurt?

Hier in Naumburg vooral tuinbouw, er is weinig industrie. Dat tref je verder wel rondom Leipzig, met grote fabrieken van Porsche en VW. DHL heeft hier een enorm logistiek centrum. De auto-industrie heeft veel toeleveranciers aangezogen uit de metaal- en elektro-industrie. Dat trekt ook weer veel technisch personeel.

Zie je ook kansen voor Nederlandse ondernemers?

Ja, de horeca is hier heel slecht. De prijzen zijn te hoog en de kwaliteit te laag. Laatst was ik met wat personeelsleden op een beurs in Amsterdam. Zij waren al lyrisch over een middelmatig restaurant. Dus, laat ze maar komen die Nederlandse of Franse koks!

En verder?

Toerisme heeft echt kansen hier. Sinds ze een aantal bruinkoolmijnen hebben laten vollopen zijn daar prachtige meren ontstaan. Ik denk dat Nederlanders daar wel mee uit de voeten kunnen.