Amsterdam vs. Berlijn: waar loop je het meeste risico dat je fiets verdwijnt?

In toeristenboekjes over Berlijn waarschuwen ze er regelmatig voor: fietsdiefstal. In eerste instantie vond ik dat nogal overdreven. Voor mij als Nederlander is het namelijk geen onbekend fenomeen; ik ben op Hollandse bodem twee keer van mijn fiets beroofd. Maar, na nog geen vijf maanden in Berlijn was het hier ook raak: weg fiets. Daarom zoek ik nu uit of ik echt zo'n diefstalmagneet ben of dat het risico op diefstal in Berlijn daadwerkelijk hoger ligt. Foto: Fietsersbond, Harmen de Jong

Fietsen zijn steeds meer waard en relatief eenvoudig door te verkopen. Onder andere daardoor is het vervoersmiddel erg diefstalgevoelig. In Amsterdam werden in 2015 dagelijks meer dan 27 fietsers onaangenaam verrast bij de stalling; hun stalen ros was verdwenen. In Berlijn, een stad met 4 keer zoveel inwoners, werden datzelfde jaar iedere dag tenminste 88 personen van hun fiets beroofd. Het CBS schat dat deze aantallen in werkelijkheid minstens drie keer zo hoog liggen.

Weinig aangiftes

Hoewel er in de Duitse hoofdstad dagelijks meer fietsdiefstallen plaatsvinden dan in Amsterdam, loop je als fietser – op basis van de aangiftes – in beide hoofdsteden jaarlijks een kans van 1 op 100 dat iemand er met je tweewieler vandoor gaat. In realiteit ligt dit risico veel hoger, omdat lang niet iedereen aangifte doet.

De schattingen over hoe hoog het totale aantal diefstallen in werkelijkheid ligt, lopen nogal uiteen. Zo vermoedt de Rijksdienst voor Wegverkeer dat de aangiftes slechts 15% van het totale aantal fietsroven in Nederland weerspiegelt, terwijl het CBS ervan uitgaat dat 30% van de slachtoffers aangifte doet.

“Veel slachtoffers vinden het – ten onrechte – te veel moeite om aangifte te doen of vinden het niet zo’n groot probleem dat hun fiets is gestolen”, verklaart Oliver von Dobrowolski, hoofdcommissaris preventie in Berlijn. Zowel in Nederland als in Duitsland is het niet per se nodig om daarvoor naar het politiebureau te gaan. Het aangifteformulier kan eventueel via de app of site van de politie worden ingevuld.

dfjkldf

 

Flinke fietsruimingen in Amsterdam

In Amsterdam is de kans groot dat niet een dief, maar een ambtenaar er met je fiets vandoor is. Dagelijks worden er gemiddeld 171 fietsen geruimd in Amsterdam. Deze belanden bij de AFAC, regionale fietsafhaalcentrale, waar je ze voor een tientje terug kunt krijgen.

In Nederland is het verboden om een tweewieler aan een lantaarnpaal, brug of boom vast te zetten. Als je dat toch doet, mag de fiets worden weggehaald. Bovendien rijden er regelmatig wagentjes langs de fietsenstallingen om achtergelaten ‘weesfietsen’ – een aantal weken na een waarschuwingsbriefje aan het stuur – te verwijderen.

 

Fietsdiefstal 2

Berlijn ziet fietsen liever aan lantaarnpaal

Daarentegen is het in Berlijn wel toegestaan om een fiets bijvoorbeeld aan een hek bij een metrohalte vast te leggen. Sterker nog, de politie raadt dit zelfs aan. Von Dobrowolski: “Als een fiets nergens aan vastligt, kunnen dieven hem gewoon optillen en in een busje zetten. Eentje die vaststaat is voor criminelen minder aantrekkelijk, omdat het risico gepakt te worden hoger ligt; ze moeten het slot dan ter plekke openbreken.”

Het ruimen van tweewielers gebeurt volgens de commissaris vrij weinig in Berlijn. “Af en toe worden ‘Fahrradleichen’ verwijderd. Dat zijn verwaarloosde fietsen. Als er een staatsbezoek plaatsvindt, worden de fietsen in die omgeving ook geruimd. Meestal gaat aan deze acties wel een waarschuwing vooraf.”

Gejatte fiets terugvinden

Wie in Berlijn de pech heeft dat zijn fiets wordt gestolen, kan dus beter wel meteen aangifte doen. De kans dat een gejatte tweewieler weer opduikt, is alleen erg klein; rond 4% van de aangiftes wordt opgelost. Het merendeel van de opgehelderde zaken bestaan uit ‘heterdaad’ gevallen of toevalstreffers; “Wanneer we bijvoorbeeld fietsen terugvinden bij de doorzoeking van een huis van iemand die van iets anders wordt verdacht.”

Om een poging te wagen meer inwoners te herenigen met hun eigendom, heeft de politie in Berlijn onlangs een online platform geopend waarop ze fietsen plaatsen waarvan ze de eigenaar niet kunnen vinden. In Nederland bestaat dit systeem al langer. AFAC plaatst de fietsen in het depot in een openbare zoekmachine. Meestal duurt het een poosje voordat gevonden fietsen hier terug te vinden zijn, omdat ze eerst een soort filteringsprocedure doorlopen.

Terugstelen eigen fiets

Iedere fiets in de stad spastisch in de gaten houden en ellenlange pagina’s op eBay of Marktplaats scannen om te checken of iemand jouw fiets aanbiedt; het zijn trekjes die een slachtoffer van fietsdiefstal de eerste dagen na het verdwijnen van zijn trouwe tweewieler kan vertonen. Maar stel dat de gestolen fiets opeens – wonder boven wonder – het pad kruist van de gedupeerde, mag die hem dan terug stelen?

“Zolang je kunt aantonen dat het daadwerkelijk jouw eigendom is: ga je gang”, grinnikt de preventiecommissaris. Snel voegt hij eraan toe: “Ik raad alleen niet aan om hem letterlijk terug te stelen. Het is beter om de politie te bellen, want stel dat iemand ziet dat jij het slot kraakt, dan loop je kans dat je zelf wordt opgepakt.”

Checkplicht

Het kan natuurlijk ook zijn dat de fiets al is doorverkocht en de nieuwe eigenaar zich van geen kwaad bewust is. In zo’n geval moet je kunnen bewijzen dat het echt jouw fiets is, bijvoorbeeld door middel van het proces-verbaal.

Overigens heeft de koper van een tweedehandsje ook een zekere plicht om te checken of de fiets is gestolen. Wanneer je als Hollander onbewust een gejatte tweewieler koopt, loop je risico op een boete van 160 euro. In Duitsland zijn er verschillende databanken waar je kunt controleren of het aanbod is gestolen. De meest bekende Nederlandse variant hiervan is het Fietsdiefstalregister.

Ontwikkeling bescherming

Omdat voorkomen beter is dan genezen, ontwikkelen zowel Nederland als Duitsland steeds meer preventiemogelijkheden. Van persoonlijke streepjescodes tot chips en waarschuwingsapps. “Fietseigenaren moeten in staat zijn hun vervoersmiddel net zo goed diefstal bestendig te maken als automobilisten”, stelt Von Dobrowolski.

De Duitse commissaris benadrukt dat het doen van aangifte ook een belangrijke rol speelt in de preventie. “Alleen zo kunnen we een beter beeld krijgen van het criminele milieu. Gevoelsmatig denk ik dat de meeste fietsdiefstallen worden gepleegd door gelegenheidsdieven, maar omdat we niet voldoende informatie hebben, kan ik dat nergens op baseren.”

Daarnaast benadrukt de preventie-expert dat aan de trend in het aantal aangiftes in Berlijn en Amsterdam niet zonder meer kan worden afgeleid of de criminaliteit toe- of afneemt. Deze cijfers hangen namelijk samen met de aangiftebereidheid en het aantal fietsers. Die eerste factor kan sterk wisselen door bijvoorbeeld campagnes om mensen te motiveren aangifte te doen en de laatste factor stijgt vooral in Berlijn nog sterk. “Steeds meer mensen kopen een fiets. Als er meer fietsen zijn, verdwijnen er vaak ook meer en zal er vaker aangifte worden gedaan.”

Mijn gestolen fietsen staan in ieder geval alle drie geregistreerd. Nu maar afwachten of er ooit een telefoontje komt van de Duitse of Nederlandse  politie met de mededeling dat mijn trouwe tweewieler is gevonden. Inmiddels ben ik op zoek naar een nieuw vervoersmiddel, want in tegenstelling tot het ongeveer even grote diefstalrisico in beide steden is de kans dat de fiets terug wordt gevonden zowel in Nederland als in Duitsland erg klein.

Janneke Koster