In de praktijk bij Van Diepen Van der Kroef Advocaten

Axel Hagedorn: Daarom wint Angela Merkel gewoon weer de verkiezingen

Angela Merkel zit ver voor de Bondsdagverkiezingen al op rozen, analyseert Advocaat en Rechtsanwalt Axel Hagedorn.

De deelstaatverkiezingen in Noordrijn-Westfalen (NRW) op 14 mei liepen uit op een klinkende overwinning voor de CDU van Angela Merkel. Tot voor kort had niemand verwacht dat de lokale lijsttrekker Armin Laschet de zittende minister-president Hannelore Kraft van de SPD zou kunnen verslaan. Hij heeft niet de reputatie van een flamboyante kandidaat. Peilingen wezen dan ook uit dat nog kort voor de verkiezingen 49% van de stemmen voor Kraft zouden zijn en slechts 38% voor Laschet in het geval zij direct verkozen hadden kunnen worden.

Dat de SPD in Noordrijn-Westfalen, wat eigenlijk hun thuisbasis in Duitsland vormt, het slechtste resultaat sinds de Tweede Wereldoorlog heeft bereikt, zegt heel veel over de frustratie van de kiezers over het beleid van de regering van de SPD en Die Grünen.

Opmerkelijk is aan de andere kant het fantastische resultaat van de FDP met 12,6% en daarmee het hoogst behaalde resultaat voor de liberalen ooit in Noordrijn-Westfalen. Die Grünen zijn bijna gehalveerd, waarschijnlijk te wijten aan de negatieve trend in de peilingen in heel Duitsland, maar het komt vooral ook door de onderwijspolitiek in NRW. De AfD heeft met 7,4% een beter resultaat gehaald dan verwacht, maar is ver weg van de 10% of meer die zij eerder in de peilingen hadden.

Ramp voor Schulz

Voor de SPD onder de nieuwe kanselierskandidaat Martin Schulz is dit een ramp. Zij hebben nu drie deelstaatverkiezingen op rij verloren en de korte opleving met Martin Schulz als nieuwe kandidaat is daarmee heel snel verdampt. Echter, ik had dit reeds verwacht omdat de SPD voor de benoeming van Martin Schulz geen inhoudelijke discussie heeft gevoerd. Nu is het natuurlijk nog maar de vraag of de SPD nog terug kan komen en nog enige kans maakt bij de Bondsdagverkiezingen in september aanstaande.

De SPD gaf direct aan dat dit geen enkele betekenis zou hebben voor de Bondsdagverkiezingen en het slechts pure deelstaatverkiezingen zou betreffen, deze mening wordt in Duitsland nauwelijks gedeeld. De SPD heeft nadat Hannelore Kraft terug is getreden ook meteen aangegeven dat ze niet open staan voor een ‘grote coalitie’ (met de CDU). Der Tagesspiegel noemt dit ‘veranwortungslos‘ en ‘würdelos’ gedrag.

Deze conclusie deel ik geenszins. De SPD is afgestraft en als de sociaaldemocraten nu in een grote coalitie met de CDU zou gaan zitten, zullen de burgers dit als machtslust beschouwen. De SPD in Noordrijn-Westfalen is toe aan een vernieuwing en moet haar programmering aanpassen.

Spannende tijd voor de FDP

Tegelijkertijd is dit besluit van de SPD ook een spannende politieke manoeuvre ten opzichte van de CDU en de FDP. Die hebben samen nu een meerderheid van 1 stem in het parlement. De FDP werd altijd met de reputatie geconfronteerd per se aan de macht te willen blijven of komen. Christian Lindner die in grote mate door zijn charisma verantwoordelijk is voor dit goede resultaat heeft er altijd op gewezen dat het om de inhoud gaat en niet om de macht in Noordrijn-Westfalen.

Het zal nu spannend worden en de vraag voor de FDP is of zij nog voor de Bondsdagverkiezingen met de CDU in Noordrijn-Westfalen een regering gaan vormen. Voor de FDP is het ook de vraag in hoeverre hun grote successen in Noordrijn-Westfalen niet juist te danken zijn aan dat men van een grote coalitie uitging en niet van de optie dat een CDU/FDP regering mogelijk was. Regeringsvorming in Noordrijn-Westfalen kan dus averechts werken bij de landelijke verkiezingen in september voor de FDP.

Merkel maakt indruk

Wat betekent dit nu allemaal voor de Bondsdagverkiezingen? Al eerder heb ik voorspeld dat de CDU tussen de 36% en 40% van de stemmen zal krijgen. Dit lijkt mij nog steeds zeer realistisch. Uiteraard zijn er altijd gebeurtenissen mogelijk die impact op de verkiezingen hebben. Dit overkwam Gerhard Schröder, die in 2002 opeens alsnog de verkiezingen tegen Stoiber won omdat een grote overstroming in Oost-Duitsland hem de kans gaf om bestuurderskwaliteit te tonen. Ik ga ervan uit dat Merkel nog steeds zeer veel vertrouwen geniet en dat haar uitdager Martin Schulz dit vertrouwen ontbeert.

Alweer heeft Merkel laten zien dat haar strategie om dingen uit te zitten succesvol is. Heel veel media riepen dat zij nu eindelijk in actie moest komen toen Martin Schulz in de peilingen steeg, maar Merkel trok zich er niks van aan. Ze hoefde noch de SPD noch Schulz aan te vallen om zelf in de peilingen te stijgen. Ze heeft zich wel sterk gemaakt in Noordrijn-Westfalen en dat geeft de indruk dat als ze straks met de campagne voor de Bondsdagverkiezingen begint nog meer in de peilingen kan stijgen. De SPD probeert nu eindelijk met inhoudelijke punten te komen, maar ik heb grote twijfels of dit succesvol zal zijn. In mijn optiek lopen zij achter de feiten aan en zijn de belangrijke thema’s (veiligheid, sociale zekerheid en migratie) door Merkel al bezet.

Groenen moeten veranderen

De grote vraag is wat de kleine partijen doen zoals de FDP en Die Grünen. Die Grünen hebben het verkeerde campagneteam en thema’s gekozen en ik vraag mij op dit moment af of ze zelfs onder de kiesdrempel zullen vallen als zij hun campagne en de verantwoordelijke personen niet op korte termijn wijzigen.

Het is te hopen dat de FDP weer de kiesdrempel voor de Bondsdag haalt en terugkomt. Zij vertolken een belangrijk liberaal geluid. Ik ga ervan uit dat dit zeker lukt en de vraag rest met welk percentage zij zullen terugkeren. De peilingen op dit moment lijken deze verwachting te bevestigen en als zij zich in Noordrijn-Westfalen politiek gezien goed opstellen, zou het ook zeker moeten lukken.

Grote coalitie of Jamaica

Bij de AfD hebben ze Frauke Petry de partijvoorzitter ‘kalt gestellt‘ en ik betwijfel dat de rechtsbuiten Gauland in staat is de AfD tot meer dan 7% te krijgen.

Voor mij is daarmee de enige spannende vraag voor de bondsverkiezingen of Duitsland weer een grote coalitie krijgt tussen CDU en SPD of voor het eerst een zogenaamde Jamaica-coalitie van CDU, Die Grünen en de FDP. Inhoudelijk niet makkelijk, gezien de inhoudelijke verschillen van FDP en Die Grünen, maar ook zeker niet ondenkbaar.