In de praktijk bij Van Diepen Van der Kroef Advocaten

Axel Hagedorn: AfD groot door falen CDU en SPD

De AfD heeft zoveel succes omdat volkspartijen CDU/CSU en SPD hebben gefaald in de verkiezingscampagne. Duitsland-expert Axel Hagedorn stelt voor op welk thema de SPD geloofwaardigheid kan herwinnen.

De uitslag van de Duitse Bondsverkiezingen afgelopen zondag heeft heel veel mensen verrast (Zie grafiek). De zware verliezen van de volkspartijen CDU/CSU en SPD en tegelijkertijd de winst van de AfD (12,6%) leidt in Duitsland tot grote verontrusting.

Ik had zelf ook niet verwacht dat de CDU/CSU zo’n groot verlies zou lijden. Ook kon ik me van tevoren niet voorstellen dat zo’n 6 miljoen Duitsers op de AfD zouden stemmen.

Een partij waar de partijleider Alexander Gauland de prestaties van de Duitse Wehrmacht in de beide wereldoorlogen als positief ervaart. En een partij die in de verkiezingscampagne steeds meer met rechtsextreme en racistische opmerkingen tekeer ging.

AfD niet succesvol dankzij vluchtelingencrisis

Uiteraard kent Duitsland ook een groep mensen die rechtsextreem en rechtsradicaal gedachtegoed aanhangen. Maar tot nog toe was het idee dat er een charismatische leider nodig is om de verschillende stromingen ‘op rechts’ binnen één partij te verzamelen.

Zo niet bij de AfD. Analyses na de verkiezingen tonen duidelijk dat de meeste AfD-kiezers niet per se het gedachtegoed van de partij steunen. Het is zelfs niet zo dat de vluchtelingencrisis de voornaamste reden voor hen was om op deze partij te stemmen.

De belangrijkste factor om op de AfD te stemmen blijkt vooral sociaaleconomisch te zijn. Verder valt op dat in Oost-Duitsland (de deelstaten van de voormalige DDR) de AfD gemiddeld 20% scoorde, tegen 10% in het oude West-Duitsland. Er is dus duidelijk een culturele kloof tussen oost en west.

CDU en SPD hebben gefaald

Ik vind dat CDU/CSU en SPD het in de verkiezingscampagne hebben laten afweten. Angela Merkel heeft teveel op de bonus van de bondskanselier gegokt. Zij heeft nagelaten de sociaaleconomische vraagstukken aan te spreken en oplossingen daarvoor aan te bieden. De angst voor armoede onder oudere mensen is geen vage vrees, maar steeds vaker een realiteit in het Duitsland van nu. Mensen die hun leven lang hebben gewerkt, kunnen vaak niet fatsoenlijk rondkomen van hun pensioen.

Ik snap dus heel goed dat er mensen zijn die geen begrip tonen voor de grote solidariteit voor vluchtelingen in Duitsland wat veel geld kost, terwijl ze zelf moet moeite de eindjes aan elkaar kunnen knopen. Er was wel geld voor Griekenland, voor de banken die op omvallen stonden en voor de vluchtelingen. Maar niet voor de mensen met lagere inkomens in Duitsland.

Schulz bleef te vaag

Juist dát thema had Martin Schulz als leider van de sociaaldemocraten groot kunnen oppakken om zich af te zetten tegen Angela Merkel. Maar dat deed hij niet echt. Om de week kwam hij met andere onderwerpen, waarmee hij vooral verwarring zaaide bij de kiezer. ‘Sociale gerechtigheid’ stond wel op de verkiezingsposters, maar hoe hij dat concreet wilde bereiken, bleef vaag.

Schulz heeft nagelaten de door oud-bondskanselier Gerhard Schröder (SPD) ingevoerde harde arbeidsmarkthervormingen (Hartz IV) kritisch te bekijken en de negatieve sociale gevolgen op de agenda te zetten. De kloof tussen arm en rijk speelt in de Duitse maatschappij een belangrijke rol. Dit onderwerp zou dus normaal gesproken het hoofdthema voor de sociaaldemocraten moeten zijn.

SPD wil oppositie in

De gevolgen van deze uitslag zijn immens voor Duitsland. Opvallend was dat direct na de eerste exitpolls om 18.00 uur SPD-partijprominent Manuela Schwesig zei dat de partij niet opnieuw met Angela Merkel wilde regeren.

De bevestiging van Martin Schulz kwam een uur later, en de toon van de SPD ten opzichte van de oude coalitiepartner CDU/CSU veranderde meteen. Dit bewijst dat de partijtop dit scenario al vooraf uitvoerig heeft besproken. Daarom is het zeer onwaarschijnlijk dat de SPD hierop terugkomt en ‘in het landsbelang’ alsnog met Angela Merkel wil verder regeren.

Morgen deel 2:

Jamaica-coalitie wordt een wankel experiment