Docenten Duits hopen met Manifest Buurtalen op uitnodiging van minister Slob

Met het Manifest Buurtalen hopen docenten de teloorgang van de talen Duits en Frans te keren. Voorzitter van de Vereniging Lerarenopleiders Duits Ton Janssen denkt dat er veel gewonnen kan worden wanneer er minder focus komt op de Duitse grammatica. Manifest Buurtalen

‘De teloorgang van het Frans en het Duits is rampzalig’, schrijven de opstellers van Manifest Buurtalen. Een fragment uit het manifest:

“Nederland is als klein land afhankelijk van internationale samenwerking op het gebied van economie, politiek en cultuur. […] In contacten binnen en buiten Europa volstaat kennis van het Engels niet. Een brede talenkennis vormt de poort naar internationalisering, naar kennis van ons omringende culturen en naar de mogelijkheid om in Europa als volwaardige lidstaat mee te doen. Het kan toch niet zo zijn dat een Nederlander zich in een volslagen onbekende wereld waant als hij de Duitse of de Belgische grens oversteekt.”

Namens de opstellers van het Manifest Buurtalen geeft Ton Janssen als hogeschooldocent aan de lerarenopleiding Duits bij Fontys in Tilburg uitleg. Hij is ook voorzitter van de Vereniging Lerarenopleiders Duits (VLoD) in Nederland.

Steeds minder leraren Duits

Duits zit al jaren het verdomhoekje. Wat was de aanleiding dat er nu een manifest moest komen?

Ton Janssen. Eigen foto

Vooral bij het vak Frans is de situatie dramatisch, het aantal opleidingen die Frans nog aanbieden daalt schrikbarend. Op nagenoeg geen enkele vmbo-Basis en Kader wordt nog Frans gegeven; op veel vmbo-t-afdelingen (vroeger mavo genoemd) verdwijnt het vak Frans om ruimte te maken voor andere vakken. Docenten Frans wilden hiervoor aandacht vragen en vroegen of de leraren Duits hierin mee willen doen. Dat doen we graag, want we hebben te maken met dezelfde problemen. Ik maak me grote zorgen over het aantal leraren Duits.

Wat is er aan de hand?

Er is nu een ‘grote grijze groep’ docenten Duits die binnenkort met pensioen gaat. Het wegvallen van deze mensen wordt niet opgevangen door het aantal nieuwe docenten wat door de hbo’s en universiteiten wordt afgeleverd.

Hoe komt dat?

De 8 hbo-lerarenopleidingen Duits in Nederland leiden behoorlijk wat leraren op. Op de universiteiten kun je na de bachelorfase voor een master lerarenopleiding kiezen; het aantal universitair geschoolde masters is echter veel lager dan het aantal hbo-masters. Van het geringe aantal mensen dat nu aan een universiteit Duits studeert, kiest maar een heel klein deel ervoor om leraar te worden. Dat is een veel breder probleem, want het vak leraar staat onder druk.

Manifest Buurtalen hoopt op afspraak met minister Slob

Heeft het manifest Buurtalen wat losgemaakt?

Zeker, ik krijg heel veel reacties uit eigen kring.

Mooi, maar is er ook al een reactie vanuit Den Haag?

Nee, maar we merken wel dat dit een goede manier is om aandacht te vragen voor dit probleem. Er is ook veel welwillende aandacht vanuit de media. Dat doet ons goed, maar we wachten nog op een officiële reactie vanuit Den Haag. Informeel horen we wel dat veel mensen het een goed initiatief vinden. Maar we hopen natuurlijk op een uitnodiging van minister Slob en anders proberen we onszelf uit te nodigen.

Meer waardering voor de leraar

In het manifest wordt gevraagd om sterkere sturing vanuit de overheid. Waarom is dat nodig?

In het onderwijsrapport van Schnabel over de toekomst van het onderwijs wordt gepleit dat scholen meer hun eigen curriculum mogen bepalen. In de praktijk betekent dit dat Duits steeds vaker uit het pakket verdwijnt. Bij een vak als wiskunde haalt niemand het in zijn hoofd om dat voor te stellen. Maar Duits en Frans hebben die status niet, terwijl ze dit wel verdienen. Duits verdwijnt ook omdat scholen moeite hebben met het vinden van voldoende gekwalificeerde leraren.

Maar hoe moet een school dat oplossen?

Het moet weer aantrekkelijker worden om leraar te worden. Dit speelt niet alleen bij Duits. Ook voor Frans, wiskunde, economie of natuurkunde wordt het lastiger om mensen te vinden. Om deze negatieve trend te keren, moet het docentschap echt een herwaardering krijgen.

Minder grammatica, meer communicatie

En de leerlingen, zitten zij wel op Duits te wachten?

Eigenlijk gaat het qua beeldvorming voor Duits en Duitsland beter dan ooit. Toch hikken veel leerlingen aan tegen de grammatica, dat moet ook anders kunnen.

Hoe?

Ik sta bij ons op de opleiding bekend als de grammaticagoeroe. Het is mooi als een scholier correct ‘Er ist ein zuverlässiger Lieferant‘ kan zeggen. Maar ik denk dat het belangrijker is dat de scholier het woordje zuverlässig of Lieferant kent, dan de juiste uitgang met ‘-er’. Want daar leer je mee communiceren en daar draait het om, net als begrijpend lezen.

Is Duits lezen ook belangrijk voor het vmbo?

Dat zou natuurlijk prachtig zijn, maar het hoeft echt niet zo hoogdravend. Terwijl wij bellen, komt de verwarmingsmonteur binnen en hij heeft alleen de handleiding in het Duits bij zich. Hij redt zich er prima mee, en zo hoort het. Ik was laatst in een hotel in Groningen waar ik een stagiaire van de horeca-opleiding hoorde praten met een Duitse gast. Dat gesprek ging in het Engels. Eigenlijk triest dat je elkaar zo dicht bij de grens niet meer verstaat. De Duitser krijgt zijn bestelling wel, maar de kwaliteit van de ontmoeting is minder. Bij gastheerschap hoort ook dat je ervoor zorgt, dat de ander zich op zijn gemak gaat voelen. Dat gaat vlotter wanneer je Duits spreekt.

Basis voor iedereen

Maar moeten we ook brugklassers al ‘lastigvallen’ met Duits?

Zeker, je weet als puber eigenlijk nooit waar je terecht gaat komen. En helemaal in de grensstreken maak je de kans op een baan voor jezelf groter, wanneer je Duits spreekt.

Schnabel zei in zijn onderwijsrapport, ‘als later blijkt dat Duits belangrijk voor je is, dan ga je toch naar de nonnen in Vught?’

Zo werkt het in de praktijk natuurlijk helemaal niet. Het is ontzettend belangrijk dat je een basis hebt in Duits en Frans. Wanneer je er dan later echt iets mee moet, dan leer je het veel makkelijker. Die zaadjes moeten op jonge leeftijd worden gepland. En twee weken Duits leren bij de nonnen valt heel erg tegen wanneer je die basis mist, dat hoor ik ook van docenten die daar werken.

Maar u heeft wel kritiek op hoe nu Duits wordt gegeven op het vmbo..

Het is te vaak een slap aftreksel van de lesstof op de havo, met veel te veel focus op de grammatica. We moeten ons juist richten op communicatie. Dat mag sterker terugkomen in de lessen, waar je een behoefte moet creëren om te communiceren, dan komt het leerproces veel natuurlijker op gang.

Ook wil u het Duits op het hbo en wetenschappelijk onderwijs veranderen?

Dat gaat vooral over het integreren van de Duitse en Franse taal in de gewone lessen. Niet alles hoeft in het Engels, maar bespreek ook eens een Duitse of een Franse tekst met bijvoorbeeld studenten logistiek of bedrijfskunde. Dan leer je ook al een beetje het jargon uit jouw vak en schrik je niet meer zo snel van een Duits formulier.