In de praktijk bij Van Diepen Van der Kroef Advocaten

Axel Hagedorn – Hoe de grote coalitie Duitsland in een verlammende gijzeling houdt

Voor de zoveelste keer houdt een politieke crisis de Duitse regeringscoalitie in een verlammende gijzeling. Duitsland-expert Axel Hagedorn schetst hoe schadelijk dat is voor zijn geboorteland.

De Duitse politiek werd de afgelopen twee weken opnieuw gedomineerd door weer een crisis binnen de grote coalitie van CDU/CSU en SPD. De president van het Bundesamt für Verfassungsschutz, Hans-Georg Maaßen, was deze keer hiervoor de aanleiding. Hij had in de Bild-Zeitung een interview gegeven over de gebeurtenissen in Chemnitz na de moord op een Duits-Cubaanse burger, waarvoor twee mensen met een migratieachtergrond zijn gearresteerd.

In het interview gaf Maaßen aan dat hij twijfels had over de authenticiteit van een video waarin beelden waren te zien waar jacht werd gemaakt op mensen met een migratieachtergrond. Later moest hij toegeven dat de beelden wel authentiek waren en zijn organisatie het onderzoek naar deze beelden nog helemaal niet had afgerond.

Al snel ging de oppositie, maar ook de regeringspartij SPD in de aanval op Maaßen en eisten zijn vertrek als president van het Bundesamt für Verfassungsschutz. De sociaal-democraten dreigden zelfs met het verbreken van de coalitie met de CDU/CSU als Maaßen niet zou worden ontslagen. Daartegenover stond de verantwoordelijke minister van Binnenlandse Zaken waaronder de veiligheidsdienst valt, Horst Seehofer (CSU). Hij had al eerder zijn steun uitgesproken voor Maaßen.

Ongekend: Maaßen weggepromoveerd

De kwestie omtrent het ontslag van Maaßen duurde meer dan een week en de oplossing die in de regeringscoalitie werd gevonden was een echte politieke primeur. Maaßen werd ontslagen als president van het Bundesamt für Verfassungsschutz en tegelijkertijd gepromoveerd tot staatsecretaris in het ministerie van Horst Seehofer. Dit ministerie is ook verantwoordelijk voor deze veiligheidsdienst.

Terwijl Maaßen dus ongeschikt werd geacht om die dienst te leiden, werd hij wel opeens politiek verantwoordelijk voor hetzelfde Bundesamt. Een ongekende carrière en ik kan mij niet herinneren een dergelijke sprong voorwaarts eerder te hebben meegemaakt. Opvallend is dat het ontslag en de promotie van Maaßen was afgestemd met Angela Merkel, Horst Seehofer en de voorzitter van de SPD in de regeringscoalitie Andrea Nahles.

SPD onder vuur

De SPD en Andrea Nahles werden direct na het bekend worden van deze promotie van alle kanten aangevallen en binnen de partij is de onrust enorm groot. Hoe kon Nahles hiermee instemmen? En de schade voor de sociaal-democraten is politiek gigantisch, want zij hebben weer eens hoog van de toren geblazen om daarna weer in te binden.

De druk op de partijleider vanuit de basis van de SPD werd zo groot dat zij afgelopen vrijdagmiddag terugkwam op haar besluit en nieuwe onderhandelingen met Seehofer en Merkel over de carrièresprong van Maaßen eist. Dit werd door Merkel en Seehofer direct toegezegd. Hoe de regeringscoalitie hier uit wil komen weet ik niet, maar waarschijnlijk horen we morgen meer. Ik zie alleen de optie dat Maaßen de eer aan zich zelf houdt.

Duitsland is politiek instabiel

Dit politieke drama kenschetst de politieke instabiliteit van Duitsland sinds het aantreden van de grote coalitie. Keer op keer botst Angela Merkel met Horst Seehofer over de consequenties van de grote immigratiestroom van 2015. Deze keer hield de SPD zich dus niet afzijdig, waardoor de sociaal-democraten volop in het conflict zijn getrokken. Het wantrouwen tussen de drie partijen wordt alleen maar groter.

Het onbegrijpelijke is dat de CSU altijd weer de vluchtelingencrisis tot leidend onderwerp maakt (zie mijn eerdere column), terwijl Duitsland een aantal andere grote vraagstukken moet beantwoorden. Zoals bijvoorbeeld de vergrijzing (en de daarmee samenhangende sociale lasten), de digitalisering, de infrastructuur en het onderwijs. En dan hebben wij het nog niet over een noodzakelijk veranderde defensiestructuur als de Verenigde Staten onder Trump hun steun aan de NAVO gaan minimaliseren en de EU daarom op dit gebied meer moet investeren.

CSU botst met Merkel in de aanloop naar de Beierse verkiezingen

De politiek van de CSU in het kader van de aankomende deelstaatverkiezingen van 14 oktober 2018 in Beieren is weer vooral tegen Merkel gericht. Terwijl de CSU in Beieren decennialang een absolute meerderheid van de stemmen had, was deze meerderheid vier jaar geleden gezonken naar 47,7 %.

De CSU heeft als doel weer de absolute meerderheid in Beieren te veroveren en had erop gerekend met het onderwerp migratie stemmen van de Alternative für Deutschland (AfD) weg te halen. Maar het tegenovergestelde gebeurt. De laatste peiling wijst voor de CSU nog maar 35 % van de stemmen uit. Een ramp voor de Beierse christen-democraten.

AfD profiteert in Beieren niet

En verrassend genoeg lijkt de AfD niet echt te profiteren van de (mislukte) politiek van de CSU en staat op dit moment op slechts 11 % in de peilingen in de Zuid-Duitse deelstaat. Grote winnaar lijken de Grünen te worden met op dit moment 17 % in de peilingen.

Voor de SPD zijn de peilingen overal rampzalig. Volgens de laatste peiling staan ze in Beieren op maar 11 % en voor heel Duitsland op 17 % volgens de Deutschlandtrend van ARD. De kwestie omtrent Maaßen heeft opnieuw kiezers gekost.

SPD bereidt coalitiebreuk voor

Binnen de SPD lijken de tegenstanders van de grote coalitie met de CDU/CSU hun gelijk te halen. De vrees dat de SPD in de coalitie met Angela Merkel alleen nog maar meer stemmen zou verliezen en geen duidelijk profiel zou hebben, schijnen bevestigd te worden.

Daarom durfde Andrea Nahles ook niet de stekker uit de grote coalitie te trekken omdat zij bang is voor nieuwe verkiezingen. En die vrees zal nu ertoe leiden dat de SPD ondanks de kwestie Maaßen (nog) in de regering blijft. Maar ik ga ervan uit dat de SPD nu geleidelijk een breuk zal voorbereiden

Duitse regeringscrisis sterkt landelijk AfD

Het lijkt er sterk op dat juist de grote coalitie en de daarmee samenhangende impasse met telkens weer aandacht voor migratie vooral de AfD in de kaart speelt. Tot nu toe schaadt het de AfD ook niet dat AfD-politici steeds rechts-nationalistischer worden en publiekelijk racistische en antisemitische uitingen doen. Ook het gezamenlijke optreden met Pegida en rechts-extremisten bij een demonstratie in Chemnitz lijkt de kiezers niet af te schikken. Volgens de laatste peiling streeft de AfD de SPD virtueel zelfs voorbij als tweede grootste partij van Duitsland.

Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat in tussentijdse peilingen oppositionele partijen altijd sterker uitkomen en dat het beeld zich vaak relativeert naar mate verkiezingen dichter bij komen.

Merkel heeft er de kracht niet meer voor

Dat Angela Merkel niet meer de kracht of de macht heeft om de CDU/CSU in het gareel te houden, wordt eveneens steeds meer duidelijk. Ik denk dat de CDU ook bang is voor de discussie om haar opvolging. Dit wordt nog een hele klus.

Politiek heeft ze zich altijd veel meer geprofileerd in het buitenland en veel binnenlandse onderwerpen laten liggen. De gebrekkige infrastructuur, de afbouw van de politie en het onderwijs zijn daar goede voorbeelden van. Het starre vasthouden aan een zwarte nul in het budget zijn daar debet aan.

Verlammende gijzeling van de grote coalitie

In 2017 had Duitsland een overschot van 50 miljard euro. Je zou verwachten dat een dergelijk mega-overschot zinvol gebruikt wordt, maar helaas ontbreekt de discussie daarover compleet. Om inzichtelijk te maken om hoeveel geld het gaat, wijs ik erop dat Duitsland met dit bedrag 70 koningshuizen á la Nederland zou kunnen financieren of het gehele Nederlandse onderwijs en dan nog zelfs een beetje over houdt.

En alhoewel ik het er mee eens ben dat Duitsland niet de structurele kosten moet verhogen, vind ik ook dat met slechts een gedeelte van dit bedrag heel veel goeds kan worden gedaan in Oost-Duitsland. Hiermee zouden niet alleen in het oosten, maar zeker ook in West-Duitsland, kiezers worden teruggewonnen van de AfD.

De grote coalitie zal de komende periode ook niet gaan functioneren en Duitsland zal er maatschappelijk en economisch achteruit gaan. Duitsland zit in een verlammende gijzeling door de grote coalitie.