Hoe je een Nederlandse tekst aantrekkelijk vertaalt voor een Duitse doelgroep

Een Nederlandse tekst eventjes naar het Duits vertalen, is al een lastige opgave. Maar om echt ervoor te zorgen dat de tekst je Duitse doelgroep bereikt, komt er nog veel meer bij kijken, vertelt vertaler Peter Oehmen.

Dit jaar lanceerde Duitslandnieuws.nl de nieuwe website NiederlandeNachrichten.de. De Duitse teksten hiervoor worden door vertaalbureau Oehmen & Reitsma in Berlijn voor de Duitse markt aangepast. Mede-eigenaar en partner Peter Oehmen biedt een kijkje achter de schermen. Hij laat zien wat er allemaal bij komt kijken om een Nederlandse tekst zo te vertalen dat deze aantrekkelijk is voor een Duitse doelgroep.

Oehmen groeide niet ver van de Nederlandse grens op, in de buurt van Neuss bij Düsseldorf en had daardoor affiniteit met de Nederlandse taal. “Ons dialect lijkt wel een beetje op het Limburgs.” Maar echt Nederlands leren gaat een paar stappen verder. Dat gebeurde spelenderwijs toen hij voor zijn studie sociale wetenschappen meedeed aan een uitwisseling in Leiden. “Ik heb toen mijn huisgenoten gedwongen om geen Engels maar alleen Nederlands met me te spreken.”

Peter Oehmen

Hij kreeg de smaak te pakken en wilde verder studeren in Amsterdam. “Maar om toegelaten te worden moest ik minimaal Nederlands op NT2-niveau spreken, daar heb ik even hard op moeten studeren.” Een Duitser die goed Nederlands spreekt, anderen herkenden daarin een handig talent en vroegen hem steeds vaker Nederlandse teksten te vertalen in het Duits. “Zo ben ik er langzaam ingerold, vanaf 2007 doe ik het fulltime.”

Sindsdien woont hij in Berlijn waar hij begon om voor grote vertaalbureaus te werken. “Er is veel vraag naar de vertaling van technische teksten, dus daar heb ik me in gespecialiseerd via een aantal opleidingen.”

Culturele kennis noodzaak voor goede vertaling

Het vertalen van een goede tekst gaat veel verder dan enkel het juiste woord in een woordenboek opzoeken en het correct toepassen van de grammaticaregels. Om een tekst goed te interpreteren voor een Duitse doelgroep heb je bovendien kennis van zowel de Nederlandse als Duitse cultuur nodig.

Voor Oehmen was in eerste instantie de culturele shock niet zo groot. “Aanvankelijk merkte ik niet zo veel verschillen, ik genoot van de liberale mentaliteit in Nederland.” Het verschil valt pas op als je een paar laagjes dieper gaat, viel hem op. “In Duitsland is de hiërarchie heel strikt en duidelijk, dan denk je dat het in Nederland anders gaat. Het is meteen ‘je’ en ‘jij’, ook met je meerderen.”

Maar na een paar weken ontdekte hij dat de Nederlanders ondanks de informele omgang toch een hiërarchisch systeem hanteren. “Het lijkt heel losjes, je baas gaat zelfs een biertje drinken met het team. Maar hij blijft wel je baas. Als ‘allochtoon’ is het lastig om goed af te tasten hoe je daarmee omgaat.” Hij lacht even. “Dan is het in Duitsland een stuk overzichtelijker.”

Dit soort culturele verschillen moet Oehmen meenemen wanneer hij een tekst vertaalt, maar ook in het contact met de klanten. Hij noemt als voorbeeld Nederlandse bedrijven die zich voorbereiden op een Duitse beurs. “Dan komen ze daar een dag voor de opening en hebben spontaan nog allerlei dingen nodig. Voor een Duitser is dat onbestaanbaar, zij vinden dat je dat veel eerder had moeten regelen, terwijl veel Nederlanders er klakkeloos vanuit gaan dat iedereen net zo flexibel is als zij.”

Verder ziet hij het tussen Nederlanders en Duitsers regelmatig misgaan wanneer een Nederlander een iets te joviale toon aanslaat bij een eerste contact. “Zeker bij de oudere generatie gaat het allemaal net iets formeler. Ook al verandert dit bij veel jongere Duitsers, toch is het handig om hier rekening mee te houden.”

Transcreatie belangrijk om Duitse doelgroep te bereiken

In de vertalerswereld heet het herschrijven van een tekst voor een ander cultuur transcreatie. Het belang hiervan wordt te vaak onderschat, merkt Oehmen. “Voorbeelden van grote bedrijven die de mist in gingen bij het vertalen van hun reclameboodschap zijn talrijk. Zo bedacht ooit de Zweedse stofzuigerfabrikant Electrolux de Engelse slogan ‘Nothing sucks like an Electrolux’. Of zo betekent de naam van de Toyota ‘Fierra‘ in het Spaans ‘oud lelijk wijf’.”

Wat bij reclameslogans al mis kan gaan, geldt natuurlijk ook voor een langere tekst. “Wij vragen altijd welk doel de tekst heeft.” Dat is volgens Oehmen belangrijk, want zelfs na een goede vertaling kan een tekst in een ander land de plank volledig misslaan. “Wat in Nederland goed werkt, heeft niet per se hetzelfde effect in Duitsland. Daarom is transcreatie een noodzaak.”

Vertaalwereld wordt opgeschud door digitalisering

Ook de vertalerswereld is door de digitalisering volop in beweging. Toch denkt Oehmen – in tegenstelling tot Lars Klingbeil, secretaris-generaal van de SPD, die stelde dat het beroep vertaler binnenkort helemaal gaat verdwijnen – niet dat vertaalmachines, die nu al veel beter zijn dan Google Translate, zijn werk overbodig zullen maken. “Voor eenvoudige teksten zijn deze tools een uitkomst, maar voor veel teksten zijn vertaalmachines niet geschikt.” Hij noemt als voorbeeld creatieve teksten, maar ook veel juridische stukken kunnen niet zonder het menselijke handwerk. “Vertaalmachines begrijpen geen context.”

Toch ziet hij de vertalerswereld sterk veranderen door deze ontwikkeling. “Ik denk dat de markt wordt opgedeeld. Aan de ene kant vertalers die teksten van vertaalmachines bewerken voor de massaproductie, aan de andere kant de ‘boutique’-vertaalbureaus met de echte specialisten zoals wij. Het wordt heel spannend!”

Duitslandnieuws