Hoe het vak Duits weer populair kan worden bij leerlingen

Er klonk de laatste weken veel kritiek op de Arnhemse middelbare school die het vak Duits gaat schrappen. De Duits Nederlandse Handelskamer (DNHK) en het Duitsland Instituut in Amsterdam (DIA) vertellen hoe zij het tij willen keren.

Arnhemse kinderen die een school zoeken waar je een vwo-diploma met Duits in het pakket kan halen, moeten vanaf volgend schooljaar niet meer op het Lorentz Lyceum zijn, meldde De Gelderlander onlangs. Er klonk de laatste weken veel kritiek op de Arnhemse middelbare school die het vak Duits gaat schrappen. De Duits-Nederlandse Handelskamer (DNHK) en het Duitsland Instituut in Amsterdam (DIA) vertellen hoe zij denken dat het tij gekeerd kan worden.

De DNHK maakt zich dan ook ook zorgen over deze ontwikkeling, vertelt woordvoerder Hendrike Oosterhof. “Wanneer dit komt doordat leerlingen steeds minder vaak voor het vak Duits kiezen, moeten we juist kijken naar manieren om scholieren te motiveren voor het Duits.” De oplossing moet overigens niet alleen bij de scholen gezocht worden, zegt ze. “Ook de overheid en belanghebbende instanties moeten het belang van het Duits voor de Nederlandse economie duidelijk maken. Zowel bij de scholieren als bij de ouders.”

Met Duits betere carrièrekansen

Meer dan vijfduizend Nederlandse bedrijven hebben dochterbedrijven in Duitsland waar Duitssprekende Nederlanders gewild zijn. Met goede kennis van Duits ben je voor de arbeidsmarkt zesmaal interessanter dan kandidaten die geen goed Duits spreken. Deze carrièrekansen worden vaak onderschat en scholieren zien in veel gevallen pas veel later het belang van Duits. “Wanneer je aan het werk gaat, ontdek je pas echt hoe belangrijk Duits is, vooral in de grensstreek”, vertelt Oosterhof.

Sinds de jaren 90 is het aantal scholieren en studenten dat Duits leert en studeert met ongeveer een derde gedaald. Tegelijkertijd heeft het Goethe-Institut in Nederland het aantal aanmeldingen voor taalcursussen Duits zien verdubbelen. Dat gaat vaak om mensen die zich later pas realiseren hoe belangrijk de taal is. En op latere leeftijd is het leren van een andere taal lastiger. Toch moet je ook breder kijken dan enkel naar het economische aspect, zegt Synke Hotje van het Duitsland Instituut Amsterdam (DIA). “De Duitse taal is een belangrijk middel om meer begrip voor en inzicht in de Duitse cultuur te krijgen.”

Dat deze kwestie juist in de grensstreek speelt, is extra pijnlijk, zegt de DNHK. “Vooral hier zou het duidelijk moeten zijn hoe belangrijk Duits is. De handel tussen Duitsland en Nederland is vooral daar op meerdere niveaus veel zichtbaarder dan in de rest van in Nederland.”

Hotje sluit zich daarbij aan. “Denk daarnaast ook aan grensoverschrijdende samenwerkingen op gebied van cultuur en politiek: het is bijzonder jammer als je zo dicht bij elkaar woont, je kansen misloopt vanwege een gebrek aan kennis van de Duitse taal.”

Politiek en bedrijfsleven moeten in actie komen

De verontwaardiging over het schrappen van Duits op een vwo klonk de afgelopen weken van diverse kanten. “Het is een uitdaging om deze trend te keren”, zegt DNHK-directeur Günter Gülker. “Belangrijk is dat vanuit zowel de politiek, het bedrijfsleven en uiteraard de scholen, gezamenlijk het belang van Duits wordt onderstreept en er actie wordt ondernomen”. Een mooi voorbeeld hiervan is een aantal jaren geleden in het leven geroepen: de actiegroep Mach Mit! die er alles aan doet om Duits op een positieve manier onder de aandacht te brengen.

Mach Mit! Bestaat uit zes partners die samen het bewustzijn voor het belang van de Duitse taal voor Nederland willen vergroten. Naast de Duits-Nederlandse Handelskamer en het Duitsland Instituut Amsterdam, nemen de Duitse Ambassade in Den Haag, het Goethe-Institut Niederlande, Nuffic en de Zentralstelle für das Auslandsschulwesen deel aan dit initiatief.

Mach Mit! heeft onder andere de Dag van de Duitse taal in het leven geroepen. Deze dag werd voor het eerst in 2012 georganiseerd en stelt sindsdien elk voorjaar de Duitse taal centraal. Dit in samenwerking met scholen en bedrijven. Scholen organiseren tijdens de Dag van de Duitse taal allerlei eigen acties om het belang van de Duitse taal onder de aandacht te brengen en om er op een aantrekkelijke manier mee bezig te zijn. Van het draaien van Duitse muziek in de aula, het koken van Duitse gerechten, tot taaldorpen waar leerlingen in gesprek kunnen gaan met Duitsers.

Dit jaar is de Dag van de Duitse taal op 26 maart en staat in het teken van Duitstalige muziek. Dit thema laat zien dat de Duitse taal niet alleen nuttig is, maar ook mooi en poëtisch. Daarnaast is muziek bij uitstek geschikt om scholieren voor de Duitse taal enthousiast te maken en een kijkje te geven in de Duitse cultuur.

Duits aantrekkelijker maken voor docenten

Om leerlingen enthousiast te maken, zijn ook meer docenten Duits nodig. Daarom is het DIA blij met het ontstaan van meer alternatieve lerarenopleidingen die het makkelijker maken om een carrièreswitch te maken naar leraar Duits. Een aantal universiteiten heeft speciale opleidingen om mensen met beroepservaring op te leiden tot docent. Daarnaast biedt de organisatie Nuffic programma’s aan voor Duitse moedertaalsprekers die docent Duits in Nederland willen worden.

Toch zijn er nog steeds veel te weinig aankomende docenten om het groeiende docententekort bij Duits aan te vullen, zegt Hotje. “Vooral naar academisch opgeleide eerstegraads docenten worden händeringend gezocht door scholen.”

Het DIA wil daarom het vak Duits aantrekkelijker maken en het bewustzijn van de waarde van de Duitse taal versterken zodat leerlingen aan het einde van hun schoolloopbaan kiezen voor een studie Duitse taal en cultuur. “We zien nu dat er een afname is van het profiel ‘Cultuur en Maatschappij’. Scholen profileren zich steeds meer met een ‘Natuur en Techniek’-profiel, waarin de verplichting om een tweede taal – als Duits – te kiezen wegvalt. Ook hier moeten we actief worden en ook de waarde van andere profielen laten zien.”

Bovendien mogen lerarenopleidingen best meer maatwerk aanbieden om meer studenten aan te trekken, zegt ze. “Bijvoorbeeld door beroepservaring mee te wegen bij de toelating en ook de kennis van moedertaalsprekers uit Duitsland. Kijk dus naar kwaliteit en niet naar de papieren.”

Scholen zouden minder opportunistisch moeten zijn

Toch is het in geval van Arnhem niet zo dat de school geen docent Duits kon vinden. “Hier is de keuze gemaakt voor andere talen – Spaans en Chinees -, die wellicht populairder zijn bij ouders en leerlingen.” Een verkeerde keuze, vindt Hotje. “Scholen zouden niet opportunistisch mogen zijn, maar moeten er alles aan doen om hun leerlingen optimaal voor de arbeidsmarkt en hun verdere leven voor te bereiden. En hier hoort voor een land als Nederland – en sowieso in de grensregio – de Duitse taal bij.”

Uiteindelijk zijn het wel de docenten die de leerlingen enthousiast moeten maken voor het Duits, zegt Hotje. “Dat betekent dat niet alles draait om grammatica, maar dat communicatie, Duitse cultuur, literatuur en actualiteiten net zo goed van groot belang zijn. Daarmee kan je beter laten zien wat het belang van de taal is.”

Het DIA heeft naar aanleiding van het Belevingsonderzoek Duits 2017 een hierin een aantal aanbevelingen gedaan. “De schoolleiding zou hierin hun docenten moeten steunen, door ruimte te maken voor lesvoorbereiding en nascholing.” Ook de politiek heeft een rol, zegt Hotje. “In de actuele curriculumherziening onder de noemer curriculum.nu moet Den Haag zich duidelijk uitspreken voor het vak Duits als essentieel voor het Nederlandse onderwijs.”

Duits-Nederlandse Handelskamer

De DNHK is met meer dan 1.500 leden het grootste Nederlands-Duitse zakennetwerk en ondersteunt al 110 jaar ondernemingen bij hun activiteiten op de buurmarkt.